hoogtelijnen.nl digitaal magazine over kunst, natuur, mens en politiek beeldende kunsten
startversie: maart 2004 – laatste update: 08 03 07		Thera! een project van Wilma van de Hel & Anne Lever
Op de hoogte blijven? De e-nieuwsbrief van Hoogtelijnen verschijnt ± 1 x p. mnd. Mail naar contact@hoogtelijnen.nl en vermeld: ‘aanmelden nieuwsbrief hoogtelijnen’.	“De expositie van Wilma van de Hel en Anne Lever heeft me verrast en geraakt. De keuze van de makers om voor het project Thera een fictieve ‘hoofdpersoon' te creëren en haar dromen als uitgangspunt te nemen, blijkt te werken. De portretten intrigeren in hun ogenschijnlijke eenvoud.” Gon Buurman
In het project Thera! speelt één (fictieve) vrouw de hoofdrol. Zij voert in zichzelf de strijd tussen vastgeroeste opvattingen en de vaak bedekte en diffuse wens degene te worden ‘die zij echt wil zijn’. Wat zou dit kunnen inhouden? Waarom is zij wie zij is? Door middel van teksten en foto’s willen wij haar verlangens, fantasieën en angsten zichtbaar maken. Op deze pagina’s aandacht voor het project, met als leidraad twee tentoonstellingen in 2006: ¨ Expositie in de Melkweggalerie in Amsterdam (in nov./dec. 2006), in het kader van het documentaire festival IDFA. ¨ Expositie in Derlontheater/Het Vervolg in Maastricht (in mei/juni 2006), in het kader van Planet Gender Maastricht. In haar nummer van maart 2007 besteedde LOVER, tijdschrift over feminisme, cultuur en wetenschap aandacht aan het project door middel van vier pagina’s met foto’s en teksten. Meer informatie via www.iiav.nl/lover
‘Thera!’ Verborgen verhalen - Tentoonstelling GKf-fotografen in het kader van IDFA 2006 Wilma van de Hel & Anne Lever nieuwsbrief ·Meld je aan. Documentairemakers zijn verhalenvertellers. Ze trekken de wereld in en vertellen met hun beelden kleine en grote geschiedenissen. “Fotografie kan gemaakt worden zonder dat erom gevraagd wordt. En juist daarom wordt erom gevraagd. Want mensen willen geïnformeerd worden over de wereld. We willen weten wat waar, waarom, wanneer en hoe gebeurt. Fotografen kunnen ons van mens tot mens raken met beelden. Juist omdat zij uitsluitend aan hun eigen ziel verantwoording hoeven af te leggen, hun eigen morele opvatting als toetssteen kunnen gebruiken, juist daarom mogen we het werk van vrije fotografen opvatten als eerlijke uitspraken van individuen. … Er gaapt een kloof tussen de verhalen die fotografen ons kunnen vertellen en de mogelijkheden om die verhalen te presenteren in de bestaande media. Als we geen situaties creëren waarin fotografen zonder tussenkomst hun beelden kunnen verspreiden, loopt de mensheid de oprechte verhalen mis”. (Tom Meerman in Boekman 63) Maar zien we al die verhalen ook? In lades en dozen bij fotografen thuis vind je vaak de parels van de documentaire fotografie. Eigenzinnige, sobere, ingetogen of juist uitbundige foto-essays die in alle vrijheid tot stand kwamen en die ongezien bleven voor het publiek. Om welke reden ook: omdat ze niet actueel genoeg waren, niet modieus misschien, niet ‘autonoom’ genoeg, niet pasten in het bladprofiel, te klein voor het museum, omdat er misschien geen geld was voor een boek of andere publicatie, geen moed, niet de juiste duw op het juiste moment. Toch zijn het vaak deze foto’s die het meest gekoesterd worden, verborgen in schatkamers. De schatkamers van de fotografie. Aan de muur met deze verborgen schatten! Aan de muur van de Melkweg Galerie. Het IDFA is precies de goede gelegenheid om deze verborgen fotoverhalen uit het stof of de dozen te halen. Bij het IDFA zie je veel documentaires die niet op tv of in de bioscoop te zien zijn. Het zijn juist die films die vaak een heel andere blik op de werkelijkheid geven, die net een nuance aanbrengen daar waar je hem nog niet had, die je hersens doen kraken, je kwaad maken, ontroeren. De expositie in de Melkweg Galerie toont 8 fotodocumentaires van verschillende fotografen. De deelnemende fotografen zijn (o.v.): Kors van Bennekom, Henk Braam, Wilma van de Hel, Wil van Iersel, Leo van der Kleij, Karin Krijgsman, Jutka Rona en Rolf Versteegh. Melkweg Galerie, Marnixstraat 409, Amsterdam 29 nov. – 17 dec. 2006 Wo t/m zo van 13.00 tot 20.00, vrij toegankelijk In het begin is er alleen de droom over een vrouw die door anderen niet wordt gezien zoals ze zichzelf ziet. Korte tijd later volgt een tweede droom. En weer zijn hierin nadrukkelijk vragen over uiterlijk en identiteit aanwezig. De vrouw vraagt zich af wat de betekenis van deze dromen is voor haar dagelijks leven. Het project Thera! is vanuit deze dromen geboren. De makers besluiten om de dromende vrouw, die ze al snel Thera noemen, een tijd te volgen. Anne Lever zal in de huid van het personage kruipen - de eigen transgender-achtergrond meenemend - en Wilma van de Hel zal Thera volgen door haar te fotograferen. Thera blijft dromen noteren. Na verloop van tijd constateert ze – bijna pathetisch - dat ‘haar werkelijke ik’ jarenlang onder vastgeroeste zelfbeelden en oude angsten heeft liggen verstoffen en verpieteren. Dat moet veranderen. Maar hoe? De fotografie biedt haar een kans om verschillende ‘identiteiten’ uit te proberen. In de tijd die volgt verlaat zij stapje voor stapje de coulissen van haar leven en laat zich zien. Het begint voorzichtig. Ondanks de allerminst bescheiden poses durft ze zich in de eerste fotosessies nog niet helemaal kenbaar te maken. Wel beeldt ze al snel zeer uiteenlopende types uit en speelt volop met cliché-beelden. Tijdens een weekend op een boerderij wordt dat anders. Open kijkt ze in de camera. De grote gebaren vallen weg. Alleen decor, attributen en houding verwijzen meer naar film of theater dan naar de werkelijkheid van alledag. In de periode daarna zoekt ze verder en geeft zich - soms letterlijk - bloot. Aan het einde van haar zoektocht is er van een sterotiep of radicaal ideaalbeeld niets meer te bespeuren. Hoewel: in haar kwetsbaarheid is ze een vrouw met lef. De foto’s op deze expositie vormen samen als het ware een korte samenvatting van Thera’s ontwikkeling. De expositie is een tussenstand, want het project is nog niet geheel afgerond.
De jurk Ik liep door een onbekende stad. Het was een stad waar het nooit dag werd. Ik vroeg me niet af hóe ik dat wist. Hoog boven de straten slingerden gelige lantaarns, bevestigd aan elastische draden. De huizen waren gebouwd in een stijl die mij vreemd voorkwam, de mensen die ik zag waren klein en gehuld in wonderlijke, vormeloze kleding. De zinnen die ik in het voorbijgaan opving, waren in mijn oren niet meer dan gebrabbel. Om de een of andere reden moest ik me haasten, dus liep ik zo snel als ik kon. De lange zomerjurk, de mooiste die ik had, wapperde hevig in de wind, maar mijn haar – zo lang als het nog nooit geweest was - hing stil op mijn schouders. De stedelingen keurden mij geen blik waardig. Het leek alsof ze mij niet eens opmerkten, hoewel ik er toch in alle opzichten anders uitzag dan zij. Aanvankelijk was het prettig om ongezien door straten en stegen te kunnen lopen, maar na een tijd begon mijn kennelijke onzichtbaarheid me te benauwen. Wie was ik eigenlijk, als niemand mij kon zien? Ik bereikte een pleintje, liep naar het midden en bleef daar staan, om me heen kijkend en zwaaiend met beide armen. Niemand reageerde. Ik stelde me voor dat iedereen in deze stad slechtziend was, maar men bewoog zich snel en zeker over het donkere plein (hoewel het licht van de lantaarns hier feller leek dan elders, overheerste toch nog steeds de duisternis). Ten einde raad besloot ik de voorbijgangers aan te spreken. Mijn handen hield ik als een toeter voor de mond. ‘Hé daar allemaal!’, schreeuwde ik. ‘Hier ben ik, uit een vreemd land gekomen! Zien jullie mij dan niet?’ Meteen stonden er mensen stil. Ze riepen naar elkaar en wezen in mijn richting. Sommigen wendden zich af en loerden vanuit hun ooghoeken alsof ze iets wanstaltigs of angstwekkends zagen. Een kind begon te krijsen. En plotseling zag ik dat hun aandacht niet mijzelf betrof, maar iets dat zich schuin achter me moest bevinden. Ik draaide me om. Achter me stond een jurk. Het was mijn eigen jurk. Voorzichtig gingen mijn handen naar mijn lichaam. Ze zochten de stof van de jurk. M’n vingers raakten de huid net naast mijn navel. Er wàs geen stof. Ik stond naakt op straat. Naakt! Nu voelde ik ook ineens dat het bitterkoud was. De mensen staarden nog steeds - zonder oog voor mij en mijn naaktheid - naar de jurk, die mijn bewegingen kopieerde als een driedimensionale schaduw. Ik liep op haar af, maar ze bewoog zich met dezelfde snelheid van me vandaan. En toen ik van het plein wegvluchtte en over mijn schouder keek, zag ik dat de jurk achter me aankwam.
Zoektocht naar ‘Thera!’ Tentoonstelling in het kader van “Planet Gender Maastricht” Wilma van de Hel & Anne Lever
Derlontheater / Het Vervolg - Plein 1992 7 mei t/m 18 juni 2006 Fotografe Wilma van de Hel portretteerde publicist Anne Lever tussen 1996 en 2000 meermalen. De projecten waaraan Wilma in die periode werkte, hadden meestal iets te maken met androgynie of genderbender. Aanvankelijk was Anne alleen dienstbaar aan het doel dat Wilma zich had gesteld. Maar de band die in de loop van de jaren ontstond, maakte dat Anne steeds vaker met ideeën kwam over bijvoorbeeld haar eigen presentatie. Tussen de bedrijven door ging het ook over de journalistieke en literaire producties van Anne, onder meer voor het digitale transgendertijdschrift hetContinuüm. Eigenlijk was het daarom niet meer dan logisch dat (in de loop van 2001) de behoefte groeide om iets te gaan doen waarbij beider inbreng gelijkwaardig zou zijn. Anne stuurde Wilma een paar teksten van fictieve dromen. En Wilma vroeg zich af wie de vrouw was die zulke dromen droomde... Hoe zou ze eruit zien? Hoe zou ze eruit wíllen zien? De expositie volgt de ontwikkeling van het project ‘Thera!’, dat uit die eerste ideeën is ontstaan. In woord (enkele fictieve dromen, plus toelichtingen bij de foto’s) en beeld (vele tientallen kleine en middelgrote foto’s) tonen de makers hun onderzoek naar een vrouw die heen en weer wordt geslingerd tussen angsten en verlangens, een vrouw die – ondanks alle remmingen - droomt van vrijheid. Anne schreef de teksten en is tevens de performer die het personage Thera neerzet, en daarvoor regelmatig in de huid van Thera kruipt. Wilma is de fotograaf die door alle lagen heen de persoon Thera wil blijven zien (en uitbeelden) en daartoe een zekere afstand tot Thera bewaart. Dat Anne in het dagelijks leven ‘de gendergrenzen opzoekt en passeert’ , speelt voor de makers slechts heel zijdelings een rol. Vanwege het thema van de tentoonstellingen en activiteiten in Maastricht zal het voor de bezoeker echter ongetwijfeld een extra gelaagdheid aan beelden en teksten geven. Al vormt deze expositie een afgerond geheel, het eindresultaat van het project is het niet. Jarenlang schrijven, fotograferen en poseren zal (in 2007) uitmonden in een expositie bestaande uit een viertal dromen en een zestal groot formaat foto’s, plus een boekje.
¨ info expositie maastricht is nog te vinden op: www.planetgender.com/index.pl/nl/maastricht_mei2006/fotografieplein1992 ¨ werk van Wilma van de Hel: www.wilmavandehel.nl.
www.hoogtelijnen.nl - beeldende kunsten - contact@hoogtelijnen.nl