Joke Hermsen, Bergson, Parijs, moi profond, ik en zelf, Lepus Timidus, Marko Fondse, Picasso, Le Baiser, Zadkine, Unica Zürn, Martin Parr,  automaton

 

hoogtelijnen.nl      digitaal magazine over kunst, natuur, mens en politiek      beschouwingen & utopieën

 

 

Joke Hermsen, Bergson, Parijs, moi profond, ik en zelf, Lepus Timidus, Marko Fondse, Picasso, Le Baiser, Zadkine, Unica Zürn, Martin Parr,  automaton

 

 

anne lever  -  mens & werk: column 6

 

gooi_JPG_30536k.jpgalain de botton 420botton-420x0.jpg mark-parker-nike-ceo.jpg status wagen.jpg

 

statusangst

 

12 okt. 2010

 

 

Onder de noemer mens & werk schrijft Anne Lever – vooral vanuit haar ervaring als (werk-)coach - over kwesties die op de een of andere manier te maken hebben met arbeid en ontwikkeling.

 

 

 

 

Afgelopen zomer schreef ik voor webmagazine hoogtelijnen.nl een artikeltje over de filosoof Epiktetos, een man die zich intens bezighield met de vraag waarom mensen zich over het algemeen zoveel aantrekken van het oordeel van anderen *). Epiktetos pleit voor een onafhankelijke geest. Aan dit pleidooi moest ik denken toen ik Statusangst las, een boek geschreven door de Zwitsers/Britse filosoof en schrijver Alain de Botton. Want de angst dat je niet genoeg status hebt of verworven status zult verliezen, heeft heel veel te maken met de waarde die je hecht aan het oordeel van anderen.

 

De Botton (1969) omschrijft het begrip statusangst (status anxiety) zo: het is ‘de kwellende gedachte dat we mogelijk niet in staat zijn te voldoen aan het succesideaal zoals geformuleerd door onze samenleving, en dat we dientengevolge het risico lopen gespeend te blijven van waardigheid en respect. Het is de angst dat we ons op een te lage sport van de maatschappelijke ladder bevinden of op het punt staan nog dieper te zinken.’

Een belangrijke oorzaak van deze angst/onrust is volgens De Botton de behoefte aan aandacht (liefde). Aandacht krijgen mensen bijvoorbeeld vanwege hun geld, roem en/of invloed. Het zou best eens kunnen, zegt de Botton, dat aandacht zelfs belangrijker is dan de rijkdom en roem op zich.

 

Eerst neemt De Botton ons mee naar vroeger tijden. Gedurende vele eeuwen was de Europese samenleving opgedeeld in drie standen (met elk een eigen status): de boeren, de geestelijken en de edelen. Zo was het en zo hoorde het te zijn, want het was door God zo gewild. Alle drie de standen waren nodig om de maatschappij draaiende te houden - misschien de boerenstand nog wel het meest. In die tijd zou niemand beweren dat boer X een mislukkeling is omdat ie geen edele is. De indeling van de wereld was immers een gegevenheid: de boer kon alleen falen als boer.

 

Pas vanaf de achttiende eeuw gaat de standensamenleving barsten vertonen. En vandaag de dag is een strikte indeling verdwenen: vrijwel niemand vindt meer dat het kind van een boer ook boer moet zijn en het kind van een directeur ook directeur. Elk mens hoort de kans te hebben om zijn of haar kwaliteiten te ontwikkelen en de positie te bereiken die daarbij past. Met als gevolg dat je ieder ander in principe als gelijke mag beschouwen. Natuurlijk is de werkelijkheid heel wat complexer, maar de verschuiving met de oude standenmaatschappij is wel immens.

 

Bijna iedereen vindt dit concept van gelijkheid een enorme sprong voorwaarts. Alleen heeft het wel met zich meegebracht dat mensen steeds meer worden beoordeeld op wat ze hebben bereikt. Mensen vergelijken zich tegenwoordig voortdurend en op allerlei vlakken met elkaar. En aan veel van die vergelijkingen hangen waardeoordelen. Als ik in principe alles kan bereiken en ik schop het niet ver, dan is dat dus mijn eigen schuld, of ik ben dom, of lui. Het is een persoonlijk falen. En als jij kapitalen verdient, dan ben je dus beter dan al diegenen die gewoon loonslaaf zijn.

Met andere woorden: het gevolg van deze moderne grondhouding is, dat er nieuwe vormen van ongelijkheid ontstaan, nota bene gebouwd op het idee dat ieder mens gelijk is. En de ongerustheid over status waar De Botton op wijst, hangt rechtstreeks samen met deze moderne ongelijkheid: heb ik het gemaakt of ben ik een mislukkeling?

 

In het tweede deel van zijn boek zoekt De Botton naar manieren om status minder overheersend te maken. Hij laat zien dat er ook andere mogelijkheden (levensstijlen) zijn dan de gerichtheid op presteren, geld en positie. Hij doet dat aan de hand van voorbeelden uit de filosofie (onder meer de hierboven genoemde Epiktetos), de kunst, het christendom en de politiek.

Zijn boek eindigt, ondanks deze zoektocht, met de constatering dat onze behoefte aan status een vaststaand gegeven is:

Hoe onaangenaam angsten ten aanzien van status ook mogen zijn, het is moeilijk ons een goed leven voor te stellen dat er helemaal van is gespeend, want de vrees in de ogen van anderen te falen en ons te schande te maken is niets anders dan een natuurlijk gevolg van de ambities die we koesteren, de voorkeur die we hebben voor bepaalde resultaten en van een respect voor andere mensen. 

Maar, besluit hij, we kunnen wel kiezen waar en bij wie we in deze behoefte voorzien.

 

 

 

Anne Lever is socioloog, publicist en coach/adviseur.

 

*) Het verhaal over Epiktetos is elders op hoogtelijnen te vinden.

 

 

 

 

Gelezen/ bezocht

 

- Alain de Botton: Statusangst. Oorspr. titel: Status Anxiety (2004). Uitg.Atlas, 335 pp  

 

- Epiktetos: Zakboekje. Vertaald en toegelicht door Hein L. van Dolen en Charles Hupperts. 95 pp,  1e druk, Uitgeverij SUN 1994. (In 2009 verscheen de 4e druk bij Uitgeverij Boom.)

 

- De website van Alain de Botton: www.alaindebotton.com

 

- Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Alain_de_Botton

 

 

Afbeeldingen bovenaan deze pagina

 

Tweede van links: Alain de Botton

   

 

 

 

 

Op de hoogte blijven?

Mail naar contact@hoogtelijnen.nl  en vermeld: ‘aanmelden nieuwsbrief hoogtelijnen’.

De e-nieuwsbrief van Hoogtelijnen verschijnt  onregelmatig.

 

 

 

www.hoogtelijnen.nl  -   beschouwingen & utopieën  -   contact@hoogtelijnen.nl

 

 

 

 

 

 

 

</