Joke Hermsen, Bergson, Parijs, moi profond, ik en zelf, Lepus Timidus, Marko Fondse, Picasso, Le Baiser, Zadkine, Unica Zürn, Martin Parr,  automaton

 

hoogtelijnen.nl      digitaal magazine over kunst, natuur, mens en politiek      beschouwingen & utopieën

 

 

ke Hermsen, Bergson, Parijs, moi profond, ik en zelf, Lepus Timidus, Marko Fondse, Picasso, Le Baiser, Zadkine, Unica Zürn, Martin Parr,  automaton

 

janiek kistemaker    -   column 3   -   22 november 2009

 

 

 

oostblok

 

 

 

 

 

Twintig jaar geleden is het al dat de muur viel! De muur. Mijn lief en ik leefden in een heerlijk winters isolement in de Ligurische Alpen. Op de televisie zagen wij de val, maar waren nauwelijks in staat om al die uitgelatenheid die wij van de buis zagen spatten te na te voelen. Nu, in de maand van de herdenking van het scheuren van het IJzeren Gordijn begin ik me opeens te realiseren hoe bepalend de Koude Oorlog voor mijn kijk op de wereld is geweest.

 

Een paar weken geleden, op een zonnige middag, fietste ik met twee tassen naar een bosschage in de buurt van Sloten, waar ik mispels wist te groeien. Ik was vervuld van nostalgie naar twintig jaar geleden, toen ik mijn eerste mispelwijn maakte. Vol van verwachting ook: de smaakverrukking van destijds zou zich gaan herhalen. Ik wist het zeker. Maar toen ik bij ‘mijn‘ struiken aankwam zag ik het meteen, ze waren kaalgeplukt. Schrik mee van mijn meest spontane gedachte: natuurlijk weer die verdomde Oostblokkers! Die weten namelijk even goed als ik wat je uit de wilde natuur kunt eten; dat had ik meermalen met eigen ogen gezien.

 

Hoe bedachtzaam ik ook ben en hoe goed ik mijzelf doorgaans naar de beginselmoraal weet te plooien, ook ik heb mijn vooroordelen. En al ben ik me er al zeker twintig jaar van bewust, deze is er nog altijd, hardnekkig als eczeem. Mijn negatieve gevoelens tegen zowat heel Centraal Europa zijn even onloochenbaar als irrationeel. Met enige regelmaat vraag ik me af waar ik ze heb opgedaan. Meestal denk ik dan aan die winter, iets meer dan twintig jaar geleden, dat wij sinaasappels plukten op de Peloponnesos in Griekenland. We waren daar – afgezien van een paar lang geleden gestrande, zwaar alcoholistische hippies – de enige westerlingen temidden van een menigte zigeuners, Joegoslaven en Polen.

 

Iets aan die mensen stond mij vrijwel onmiddellijk tegen. Toen ik merkte met welk een kruiperigheid zij de Griekse boeren in de kaart speelden, waardoor de marktprijs voor het seizoenswerk daalde en zag hoe zij er vervolgens de kantjes van af liepen en hoe achterbaks ze zich in de omgang met ons en elkaar betoonden, kreeg mijn antipathie een zekere rationalisatie. Op een dag werkten we samen met een troepje coke-snuivende Joegoslaven, die er prat op gingen dat zij in Amsterdam een tijd lang van inbraken hadden geleefd. Dat deed de deur dicht en die ging niet meer open.

 

Misschien zal een echte ontmoeting met een mens uit die contrijen helpen om mij te genezen van deze weinig fraaie ondertoon in mijn onderbuik, denk ik wel eens. En toen zag ik afgelopen week de film Das Leben der Anderen van Florian Henckel von Donnersmarck waarin een Stasi-ambtenaar zich bijna zijns ondanks ontpopt als een ‘guter Mensch’ en dat in het verborgene levend houdt. Onder het oog van zijn superieuren redt hij een schrijver, die het Westen voorziet van de waarheid omtrent de gruwel waartoe het communistische ideaal verworden is, van een levenslange gevangenisstraf.

 

Ja maar wacht eens even! Plotseling zie ik een hele reeks filmbeelden zelfstandig langs mijn geestesoog flitsen. Troosteloze akkers onder regen en mist, met hier en daar een hoopje smeulend aardappelloof. Een nog troostelozer neuk-scène van een paar onverschillige mensen met grauwe, vadsige aardappeleterslijven in een kille jagershut. De woonkazernes, de koolsoep, de kleding zonder kleur, de armoe, uit aardappelen gestookte wodka, de rammelende Trabant: alles is doortrokken van een diepe neerslachtigheid,  die je nauwelijks op afstand kunt houden als je het ziet. Altijd is het daar winter of herfst. Koud en grauw is alles.

 

Waar dit ooit begon, kan ik niet meer achterhalen, maar ik weet wel dat ik vandaag pas echt begin te beseffen hoezeer al die beelden mijn beeld van ‘het Oostblok’ hebben gevormd. Daarbij komt dat ik ben opgegroeid met de gedachte dat indoctrinatie iets is wat zich dáár afspeelde. Krabbend aan mijn eigen morele eczeem kom ik er langzamerhand achter dat ‘thought control’, ook al lijken we die soms zelf te willen, zo alomtegenwoordig is als de lucht die wij inademen.

Niet dat ik meen mijzelf met deze wetenschap te kunnen verontschuldigen, maar ik zou graag willen blijven hopen dat de hersenspoeling er een beetje dunner van wordt.

*

 

Janiek Kistemaker schrijft ook voor het weblog van tijdschrift Lover en voor webmagazine het Continuum.

Deze column verscheen eerder op haar eigen weblog  Janiek blogt ook wel eens”. 

 

  

 

 

 

 

 

 

Op de hoogte blijven?

De e-nieuwsbrief van Hoogtelijnen verschijnt  ca. 1 x per kwartaal.

Mail naar contact@hoogtelijnen.nl  en vermeld: ‘aanmelden nieuwsbrief hoogtelijnen’.

 

 

 

www.hoogtelijnen.nl  -   beschouwingen & utopieën  -   contact@hoogtelijnen.nl