|
Lang werd gedacht dat de hersenen van een mens met het bereiken van
de volwassenheid wel zo ongeveer vaste vorm hadden aangenomen. En nog
steeds is dat de overtuiging van velen. Best een beetje vreemd als je je
realiseert dat iedereen vindt dat dingen door te oefenen gemakkelijker
gaan. En overbekend is het verhaal dat iemand die blind wordt razendsnel
een betere tastzin ontwikkelt. Dit moet toch wel komen door veranderingen
in het brein?
Uit hersenonderzoek blijkt dan ook dat de hersenen veel
flexibeler zijn dan men vroeger dacht: oefenen leidt in de hersenen tot nieuwe
cellen en nieuwe verbindingen. Verwaarlozing bewerkstelligt het omgekeerde.
Een jaar of vier geleden schreef de wetenschapper Margriet
Sitskoorn over dit onderwerp de bestseller Het maakbare brein. Wil
je je hersenen ontwikkelen, dan kan dat. Je moet er als 60-jarige wel meer
moeite voor doen dan een 20-jarige, maar het blijft tot op hoge leeftijd
mogelijk. Vooral verandering en nieuwe prikkels, zo stelt Sitskoorn, zijn
goed voor de hersenen: bewegen, flexibiliteit, onbekende dingen doen, het
geheugen oefenen... Zelfs het kiezen van een andere route naar je werk
heeft al invloed!
Overigens benadrukt Sitskoorn dat negatieve ‘dingen’
zich op dezelfde manier kunnen ontwikkelen: mensen hebben nu eenmaal de
neiging om datgene waar ze goed in zijn te versterken. Je wordt dus ook
steeds beter in (bijvoorbeeld) vervelend gedrag. Ombuigen veroorzaakt
gestuntel en onbehagen: je hebt geen houvast meer.
Door te oefenen ontwikkel je dus je hersenen. Je wordt ergens
beter in. Maar kun je briljant worden op elk willekeurig terrein?
Natuurlijk niet. Aan de andere kant: vanuit de wetenschap klinkt wel steeds
luider de opvatting dat aanleg voor iets, talent dus, als concept
zwaar wordt overschat. Ontzettend lang oefenen is toch echt ook
vreselijk belangrijk. Zo zijn de tennis-zussen Venus en Serena Williams
letterlijk gekweekt: vader Williams was al voor hun geboorte van plan om
van zijn kinderen toptennissers te maken. En lees maar eens de geschiedenis
van de beste schaakster ter wereld, Judit Polgár.
Natuurlijk kan niet iedereen een topviolist worden.
Maar het is wel zo, ontdekte de psycholoog K. Anders Ericsson, dat de beste
violisten in de loop van hun leven het meeste hadden geoefend. Ze blijken
ongeveer 10.000 uur te hebben geïnvesteerd in hun training. Sinds zijn
ontdekking heet dat de tien-jaarregel: 1000 uur oefenen per jaar op
een willekeurig vakgebied. Let op: je moet wel de lat steeds hoger leggen,
anders werkt het niet.
Op de website www.hartenziel.nl
kon je in het voorjaar van 2009 zien hoe het denken over de hersenen
gepopulariseerd werd in een cursus ‘train je talent’. De cursus (nog steeds
op die website te vinden) werd opgebouwd rond de talenten van Leonardo
da Vinci. Zo’n opzet zal niet iedereen aanspreken, maar het ‘lijstje
van Leonardo’ is best mooi. Vooral als je jezelf bij ieder punt ondervraagt
met: hoe? waar? waarom? wat?
Vrij samengevat luiden de tien elementen van de cursus:
- Probeer sterker te worden
van nare gebeurtenissen door uitwegen te zoeken,
- Laat je inspireren door
het verleden,
- Verruim steeds je blik,
- Kies voorbeelden die je
aanspreken,
- Stel vragen,
- Probeer om te gaan met
onzekerheid,
- Toets kennis en
overtuigingen (aan je ervaring),
- Probeer verbanden te
ontdekken,
- Gebruik je zintuigen, dus
probeer echt te zien, te proeven, te horen...
- Combineer intuïtie en
rationele kennis.
Voorlopig vormen de opvattingen over de ‘flexibele hersenen’ een
mooi tegenwicht tegen het idee dat zowat alles door erfelijkheid is bepaald.
Maar voor je het weet is het uit de hand gelopen en is de totale
maakbaarheid tot waarheid uitgeroepen: je kunt alles bereiken wat je
maar wilt, en als je het niet bereikt ben je een lui beest, een looser.
Van dat soort redeneringen stikt de wereld nu al.
Het klassieke antwoord van die looser luidt
uiteraard: ‘mijn luiheid heb ik van kindsaf aan geoefend en na heel veel
zwoegen ben ik er uiteindelijk briljant in geworden’.
*
Anne Lever is naast socioloog
en publicist ook coach/adviseur (website: www.annelever.nl).
De reeks mens & werk kan – na overleg met Anne (contact@annelever.nl) – kosteloos worden doorgeplaatst op het
intranet/extranet van non-profitorganisaties.
Afbeeldingen bovenaan deze
pagina (van links naar rechts):
- Margriet Sitskoorn
- Judit Polgár
- verschillende gebieden in het menselijk brein
- de zussen Williams
- Leonardo da Vinci – zelfportret (gravure: Charles Townley)
|
