hoogtelijnen.nl   digitaal magazine over kunst, natuur, mens en politiek  het oor:  j.s. bach

 

 

 

 

j.s. bach:  cantate bwv 131

 

Aus der Tiefen rufe ich, Herr, zu dir

 

 

   muhlhaus.jpg

 

 

© Anne Lever

 

Afbeelding: Mühlhausen

 

 

  

 

Op de hoogte blijven?

 

De e-Nieuwsbrief van Hoogtelijnen verschijnt ± 1 x p. kwartaal. Aanmelden?

Kijk onderaan deze pagina.

 

 

Laatste versie: 18 febr. 2011

 

 

 

 

 

Alle Bach-pagina’s op Hoogtelijnen zijn aan te klikken in de linker kolom.

 

Inleiding op cantate-project

 

Op de startpagina van de cantates op Hoogtelijnen vind je naast een inleiding op het project ook voorzichtige aanbevelingen.

Klik in de linkerkolom op ‘inleiding en suggesties’.

 

 

 

1703-1707

 

¨Arnstadt

 

Organist van de Neue Kirche

 

1707-1708

 

¨ Mühlhausen

 

Organist van de St.-Blasiuskirche

 

1708-1717

 

¨ Weimar

 

Organist & concertmeester v. d. Hofkapel

 

1717-1723

 

¨ Köthen

 

Kapelmeester van vorst Leopold von Anhalt-Köthen

 

1723-1750

 

¨ Leipzig

 

Thomascantor

 

> ’23-’24 (1e Jaargang)

> ’24-’25 (2e Jaargang)

> ’25-’27 (3e Jaargang)

> ’28-’29 (4e Jaargang)

> 1729 en later

 

 

Datering en aanleiding

 

In Mühlhausen (1707 of 1708) gecomponeerd, wellicht voor een boetedienst na de verschrikkelijke brand op 30 mei 1707. Honderden huizen in de nabijheid van de Blasiuskerk – waar Bach organist was - werden hierbij verwoest.

Bach componeerde de cantate in opdracht van Georg Christian Eilmar, dominee van de Marienkirche en bevriend met Bach. Eilmar en zijn dochter waren overigens ook de peetouders van de eerste twee kinderen van Bach.

 

 

Bezetting

 

Solisten: Sopraan, Alt, Tenor, Bas.

Koor /  Viool I/II / Altviool / Hobo / Fagot / Continuo

    

  

 

 

Vooraf

 

Een vroege cantate

 

Net als cantate BWV 4 is dit een van Bachs zeer vroege cantates. In de muzikale opbouw is een duidelijke symmetrie waarneembaar, en vanuit theologisch gezichtspunt geldt dit ook voor de tekst.

 

In de cantate zijn eerder 17de -eeuwse dan ‘nieuwerwetse’ invloeden te horen. Zo zijn er bijvoorbeeld geen recitatieven. Mogelijk was dit vanwege de conservatieve voorkeur van Bachs bazen voor de muziek van zijn voorgangers.

Ook hoor je nog geen echte aria’s, want de vrije poëzie ontbreekt. Wel zijn er aria-achtige ariosi (waarin Bach overigens combineert met twee strofen uit het lied herr Jesu Christ, du höchtes Gut).

 

De standaardbezetting van de vroege cantates – strijkers en continuo - is hier aangevuld met een hobo en een fagot.

 

In sommige stemmingen zul je deze cantate ervaren als een overval, zo mooi!

Maarten ’t Hart zegt over de vroege cantates: ‘ach, als daar toch meer van bewaard was gebleven!’

http://jan.ucc.nau.edu/~tas3/blasiuskirche.gif

 

De Blasiuskirche in Mühlhausen

 

 

 

 

 

Psalm 130

 

Bach gebruikt in deze cantate de tekst van psalm 130: 1-8.

 

 

Uit de diepte roep ik tot u, HEER,

Heer, hoor mijn stem,

wees aandachtig, luister

naar mijn roep om genade.

 

Als u de zonden blijft gedenken, HEER,

Heer, wie houdt dan stand?

Maar bij u is vergeving,

daarom eert men u met ontzag.

 

Ik zie uit naar de HEER,

mijn ziel ziet uit naar hem

en verlangt naar zijn woord,

mijn ziel verlangt naar de Heer,

meer dan wachters naar de morgen,

meer dan de wachters uitzien naar de morgen.

 

Israël, hoop op de HEER!

Bij de HEER is genade, bij hem

is bevrijding, altijd weer.

Hij zal Israël bevrijden

uit al zijn zonden.

 

    

 

 

De cantate

 

 

1. Coro

Aus der Tiefen rufe ich, Herr, zu dir.
Herr, höre meine Stimme, lass deine Ohren merken auf die Stimme meines Flehens!

 

 

1. Koor 

 

Hobo, Fagot, Viool, Altviool I & II, Continuo

 

 

De woorden van de titel van deze cantate komen in het openingskoor – na een mooie plechtige instrumentale opening (‘sinfonia’) – op talloze manieren terug.

Wat moet het heerlijk zijn om dit als koor te zingen: de verschillende stemmen komen afzonderlijk zowel als gezamenlijk aan bod.

En dan, na veel herhaling van de titelzin, pas op tweederde die uitbarsting, die versnelling..: Herr, höre meine stimme...

Let ook op datgene wat de verschillende stemmen samen doen en wat ‘apart’.

  

 

2. Arioso

So du willst, Herr, Sünde zurechnen, Herr, wer wird bestehen ?
Erbarm dich mein in solcher Last,
Nimm sie aus meinem Herzen,
Dieweil du sie gebüßet hast
Am Holz mit Todesschmerzen,
Denn bei dir ist die Vergebung, dass man dich fürchte.
Auf dass ich nicht mit großem Weh
In meinen Sünden untergeh,
Noch ewiglich verzage.

 

 

2. Arioso (duet sopraan en bas)

 

Hobo, Continuo

 

 

Het koor gaat zonder overgang over in een duet voor sopraan en bas. Wonderschone variaties op Denn bei dir ist die Vergebung. En de hobo, wat heeft die een prachtige partij...

 

 

3. Coro

 

Ich harre des Herrn, meine Seele harret, und ich boffe auf sein Wort.

 

3. Koor

 

Viool I/II / Altviool / Hobo / Fagot / Continuo

 

 

Dan volgt een wel heel bijzonder koor. Hoe vaak moet je dit beluisteren om enigszins ‘door te hebben’ wat er allemaal gebeurt? Wat doen de alten, wat de tenoren? Weer die hobo! Wat een fuga!

  

 

4. Aria e Choral

 

Meine Seele wartet auf den Herrn von einer Morgenwache bis zu der andern.
Und weil ich denn in meinem Sinn,
Wie ich zuvor geklaget,
Auch ein betrübter Sünder bin,
Den sein Gewissen naget,
Und wollte gern im Blute dein
Von Sünden abgewaschen sein
Wie David und Manasse.

 

 

4. Aria (tenor) en koraal (alt) 

 

Continuo

 

Pal hierop volgt het langste deel van de cantate: een aria van tenor en alt. Weer een duet dus: zo komen de vier stemmen in deze cantate allemaal solistisch aan bod.

In deze aria combineert Bach toch even het vrije vers met de koraal. Talloze keren wordt de belangrijkste zin herhaald, ondersteund door de continuo: Meine Seele wartet auf den Herrn.

 

 

5. Coro

 

Israel hoffe auf den Herrn; denn bei dem Herrn ist die Gnade und viel Erlösung bei ihm.
Und er wird Israel erlösen aus allen seinen Sünden.

 

 

5. Koor 

 

Viool I/II / Altviool / Hobo / Fagot / Continuo

 

 

In het ongelooflijke koor dat de cantate afsluit is een grote dynamiek en diversiteit te horen. Hou je vast: het begint met drie maal de ‘schreeuw’ Israel, gevolgd door een aantal tempowisselingen (en nog één keer zo prachtig de hobo).

Echo-passages? Het is een dubbele fuga, een zgn. permutatie- of stemwisselingsfuga: de tekstfrasen worden geplaatst op vier muzikale motieven, en vervolgens wordt deze steeds anders over de vier stemmen verdeeld. Naar welke apotheose kan dit leiden?

  

 

 

 

De belangrijkste bronnen

 

 

- De wereld van de Bach-cantates, red. Christoph Wolff (Uitg. Uniepers, 1995/2003).

- Maarten ’t Hart: Johann Sebastian Bach  (Uitg. Arbeiderspers / Uitg. Joan Records, 2000).

- cd-Boekje Brilliant Classics (Dingeman van Wijnen.)

- de Bijbelteksten zijn ontleend aan ‘De Nieuwe Bijbelvertaling’, © Nederlands Bijbelgenootschap, 2004

 

 

De Bach-cantates op internet

> http://www.xs4all.nl/~eduardvh/ (Nederlandstalig)

> http://www.bach-cantatas.com/ (Engelstalig)

> http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html (Engelstalig: alle teksten van Bachs vocale werk)

 

 

Bach-inleidingen op internet

> http://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach (Nederlandstalig)

> http://www.muziekweb.nl/thema/bach/ (Nederlandstalig)

> http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie/ (Duitstalig)

 

Bach startpagina’s

> http://bach.pagina.nl/ (Nederlandstalig, ism Startpagina) 

> http://bach.startkabel.nl/ (Nederlandstalig)

> http://www.jsbach.net/bcs/index.html (Engelstalig: Bach Central Station)

 

 

 

e-Nieuwsbrief

 

Wil je op de hoogte blijven van de updates op www.hoogtelijnen.nl, stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld ‘aanmelden e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’. Verschijnt onregelmatig.

 

Afmelden gaat even eenvoudig: stuur een e-mailtje o.v.v. afmelden ‘e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’.

 

 

 

jsbsig1 handtekening

 

 

www.hoogtelijnen.nl  - de-Bach-cantates contact@hoogtelijnen.nl

 

 

een pagina van hoogtelijnen sinds 2 april 2004

 

 

 

<1) { document.location="http://www.hoogtelijnen.nl/gids.php?artikel="+parts[laatste]; } >