De Bach-cantates

 

BWV 131     Aus der Teife rufe ich, Herr, zu dir

 

 

 

 

 

De Blasiuskirche in Mühlhausen

 

 

beschrijving voor www.hoogtelijnen.nl,    © anne lever

 

 

startversie: 02 04 04  -  laatste versie: 29 12 04

 

 

 

1703-1707

 

¨Arnstadt

 

Organist van de Neue Kirche

1707-1708

 

¨ Mühlhausen

 

Organist van de St.-Blasiuskirche

1708-1717

 

¨ Weimar

 

Organist & concertmeester v. d. Hofkapel

1717-1723

 

¨ Köthen

 

Kapelmeester van vorst Leopold von Anhalt-Köthen

1723-1750

 

¨ Leipzig

 

Thomascantor

 

> ’23-’24 (1e Jaargang)

> ’24-’25 (2e Jaargang)

> ’25-’27 (3e Jaargang)

> ’28-’29 (4e Jaargang)

> 1729 en later

 

 

 

 

Solisten: Sopraan, Alt, Tenor, Bas.

Koor /  Viool I/II / Altviool / Hobo / Fagot / Continuo

 

1707

 

In Mühlhausen (1707 of 1708) gecomponeerd, wellicht voor een boetedienst na de verschrikkelijke brand op 30 mei 1707. Honderden huizen in de nabijheid van de Blasiuskerk – waar Bach organist was - werden hierbij verwoest.

Bach componeerde de cantate in opdracht van Georg Christian Eilmar, dominee van de Marienkirche en bevriend met Bach. Eilmar en zijn dochter waren overigens ook de peetouders van de eerste twee kinderen van Bach.

 

¨¨¨

 

 

Net als cantate BWV 4 is dit een van Bachs zeer vroege cantates. In de muzikale opbouw is een duidelijke symmetrie waarneembaar, en vanuit theologisch gezichtspunt geldt dit ook voor de tekst.

 

In de cantate zijn eerder 17de -eeuwse dan ‘nieuwerwetse’ invloeden te horen. Zo zijn er bijvoorbeeld geen recitatieven. Mogelijk was dit vanwege de conservatieve voorkeur van Bachs bazen voor de muziek van zijn voorgangers.

Ook hoor je nog geen echte aria’s, want de vrije poëzie ontbreekt. Wel zijn er aria-achtige ariosi (waarin Bach overigens combineert met twee strofen uit het lied herr Jesu Christ, du höchtes Gut).

 

De standaardbezetting van de vroege cantates – strijkers en continuo - is hier aangevuld met een hobo en een fagot.

 

In sommige stemmingen zul je deze cantate ervaren als een overval, zo mooi!

Maarten ’t Hart zegt over de vroege cantates: ‘ach, als daar toch meer van bewaard was gebleven!’

 

Bach gebruikt in deze cantate de tekst van psalm 130.

 

 

Psalm 130: 1-8

 

Uit de diepte roep ik tot u, HEER,

Heer, hoor mijn stem,

wees aandachtig, luister

naar mijn roep om genade.

 

Als u de zonden blijft gedenken, HEER,

Heer, wie houdt dan stand?

Maar bij u is vergeving,

daarom eert men u met ontzag.

 

Ik zie uit naar de HEER,

mijn ziel ziet uit naar hem

en verlangt naar zijn woord,

mijn ziel verlangt naar de Heer,

meer dan wachters naar de morgen,

meer dan de wachters uitzien naar de morgen.

 

Israël, hoop op de HEER!

Bij de HEER is genade, bij hem

is bevrijding, altijd weer.

Hij zal Israël bevrijden

uit al zijn zonden.

 

 

 

 

1. Coro

Aus der Tiefen rufe ich, Herr, zu dir.
Herr, höre meine Stimme, lass deine Ohren merken auf die Stimme meines Flehens!

 

 

1. Koor 

 

Hobo, Fagot, Viool, Altviool I & II, Continuo

 

De woorden van de titel van deze cantate komen in het openingskoor – na een mooie plechtige instrumentale opening (‘sinfonia’) – op talloze manieren terug.

Wat moet het heerlijk zijn om dit als koor te zingen: de verschillende stemmen komen afzonderlijk zowel als gezamenlijk aan bod.

En dan, na veel herhaling van de titelzin, pas op tweederde die uitbarsting, die versnelling..: Herr, höre meine stimme...

Let ook op datgene wat de verschillende stemmen samen doen en wat ‘apart’.

 

 

2. Arioso

So du willst, Herr, Sünde zurechnen, Herr, wer wird bestehen ?
Erbarm dich mein in solcher Last,
Nimm sie aus meinem Herzen,
Dieweil du sie gebüßet hast
Am Holz mit Todesschmerzen,
Denn bei dir ist die Vergebung, dass man dich fürchte.
Auf dass ich nicht mit großem Weh
In meinen Sünden untergeh,
Noch ewiglich verzage.

 

 

2. Arioso (duet sopraan en bas)

 

Hobo, Continuo

 

Het koor gaat zonder overgang over in een duet voor sopraan en bas. Wonderschone variaties op Denn bei dir ist die Vergebung. En de hobo, wat heeft die een prachtige partij...

 

 

3. Coro

 

Ich harre des Herrn, meine Seele harret, und ich boffe auf sein Wort.

 

3. Koor

 

Viool I/II / Altviool / Hobo / Fagot / Continuo

 

Dan volgt een wel heel bijzonder koor. Hoe vaak moet je dit beluisteren om enigszins ‘door te hebben’ wat er allemaal gebeurt? Wat doen de alten, wat de tenoren? Weer die hobo! Wat een fuga!

 

 

4. Aria e Choral

 

Meine Seele wartet auf den Herrn von einer Morgenwache bis zu der andern.
Und weil ich denn in meinem Sinn,
Wie ich zuvor geklaget,
Auch ein betrübter Sünder bin,
Den sein Gewissen naget,
Und wollte gern im Blute dein
Von Sünden abgewaschen sein
Wie David und Manasse.

 

4. Aria (tenor) en koraal (alt) 

 

Continuo

 

Pal hierop volgt het langste deel van de cantate: een aria van tenor en alt. Weer een duet dus: zo komen de vier stemmen in deze cantate allemaal solistisch aan bod.

In deze aria combineert Bach toch even het vrije vers met de koraal. Talloze keren wordt de belangrijkste zin herhaald, ondersteund door de continuo: Meine Seele wartet auf den Herrn.

 

 

5. Coro

 

Israel hoffe auf den Herrn; denn bei dem Herrn ist die Gnade und viel Erlösung bei ihm.
Und er wird Israel erlösen aus allen seinen Sünden.

 

5. Koor 

 

Viool I/II / Altviool / Hobo / Fagot / Continuo

 

In het ongelooflijke koor dat de cantate afsluit is een grote dynamiek en diversiteit te horen. Hou je vast: het begint met drie maal de ‘schreeuw’ Israel, gevolgd door een aantal tempowisselingen (en nog één keer zo prachtig de hobo).

Echo-passages? Het is een dubbele fuga, een zgn. permutatie- of stemwisselingsfuga: de tekstfrasen worden geplaatst op vier muzikale motieven, en vervolgens wordt deze steeds anders over de vier stemmen verdeeld. Naar welke apotheose kan dit leiden?

 

 

 

 

¨ De belangrijkste bronnen

 

- De wereld van de Bach-cantates, red. Christoph Wolff (Uitg. Uniepers, 1995/2003).

- Maarten ’t Hart: Johann Sebastian Bach  (Uitg. Arbeiderspers / Uitg. Joan Records, 2000).

- cd-Boekje Brilliant Classics (Dingeman van Wijnen.)

- de Bijbelteksten zijn ontleend aan ‘De Nieuwe Bijbelvertaling’, © Nederlands Bijbelgenootschap, 2004

 

- Internet:

 

De Bach-cantates op internet

> http://home.tiscali.be/bach2000/ (Nederlandstalig, o.a. over BWV 131)

> http://www.bach-cantatas.com/ (Engelstalig)

> http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html (Engelstalig: alle teksten van Bachs vocale werk)

 

Bach-inleidingen op internet

> http://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach (Nederlandstalig)

> http://www.muziekweb.nl/thema/bach/ (Nederlandstalig)

> http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie/ (Duitstalig)

 

Bach startpagina’s

> http://bach.pagina.nl/ (Nederlandstalig, ism Startpagina) 

> http://bach.startkabel.nl/ (Nederlandstalig)

> http://www.jsbach.net/bcs/index.html (Engelstalig: Bach Central Station)

 

Muziek / algemeen

> http://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdpagina

 

 

¨ Mailinglist

 

Regelmatig verschijnen er nieuwe beschrijvingen van cantates op deze website, of worden bestaande teksten verbeterd en/of uitgebreid:

 

a. Wil je op de hoogte blijven van alle updates van de website www.hoogtelijnen.nl , inclusief de beschrijvingen van de Bach-cantates, stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld ‘aanmelden mailinglist Hoogtelijnen’.

 

b. Wil je alleen op de hoogte blijven van de updates van de rubriek Bach-cantates? Dat kan ook: stuur dan een e-mailtje naar: contact@hoogtelijnen.nl o.v.v. ‘aanmelden mailinglist Bach-cantates’.

 

Afmelden gaat even eenvoudig: stuur een e-mailtje o.v.v. afmelden ‘mailinglist Hoogtelijnen’ resp. ‘afmelden mailinglist Bach-cantates’.

 

¨¨¨

 

 

 

 

 

 

www.hoogtelijnen.nl  - de-Bach-cantates – contact@hoogtelijnen.nl