De Bach-cantates

BWV 90     Es reisset euch ein schrecklich Ende

 

 

 

 

 

 

 

Daniël Schär

zur Kantate BWV 90 :

es reifet EUCH EIN SCHRECKLICH ENDE

13.02.2001      70x70 cm      Acryl auf Leinwand

 

(zie voor adresgegevens bij “bronnen”)

 

 

beschrijving voor www.hoogtelijnen.nl,    © anne lever

 

startversie: 22 06 04   -  laatste versie: 08 04 05

 

 

 

1703-1707

 

¨Arnstadt

 

Organist van de Neue Kirche

1707-1708

 

¨ Mühlhausen

 

Organist van de St.-Blasiuskirche

1708-1717

 

¨ Weimar

 

Organist & concertmeester v. d. Hofkapel

1717-1723

 

¨ Köthen

 

Kapelmeester van vorst Leopold von Anhalt-Köthen

1723-1750

 

¨ Leipzig

 

Thomascantor

 

> ’23-’24 (1e Jaargang)

> ’24-’25 (2e Jaargang)

> ’25-’27 (3e Jaargang)

> ’28-’29 (4e Jaargang)

> 1729 en later

 

 

 

 

Solisten: alt, tenor, bas

Koor / Trompet / Viool I & II, Altviool, Continuo

 

 

25ste zondag na Trinitatis, 14 11 1723

 

¨¨¨

 

 

Een cantate voor het late najaar. Kort en heftig! Hoe ver zit dit van opera af?

 

 

 

 

1. Aria

 

Es reißet euch ein schrecklich Ende,
Ihr sündlichen Verächter, hin.
Der Sünden Maß ist voll gemessen,
Doch euer ganz verstockter Sinn
Hat seines Richters ganz vergessen.

 

 

1. Aria (tenor)

 

Viool I & II, Altviool, Continuo

 

Wat is de introductie van de tenor-aria dramatisch! Het gaat dan ook om een verschrikkelijk einde voor de zondaar op de dag des oordeels. En het blijft niet bij een pittig intro: van begin tot het eind is dit een zeer dynamische aria.

 

 

Albert Schweitzer over het woord ‘schrecklich’:

 

 

 

‘In de eerste aria van de cantate op de 25ste zondag na Trinitatis “Es reisset euch ein schrecklich Ende” laat de meester het woord “schrecklich” meerdere keren op de volgende manier voordragen‘ (volgt notenbalk). 

 

 

2. Recitativo

 

Des Höchsten Güte wird von Tag zu Tage neu,
Der Undank aber sündigt stets auf Gnade.
O, ein verzweifelt böser Schade,
So dich in dein Verderben führt.
Ach! wird dein Herze nicht gerührt?
Dass Gottes Güte dich
Zur wahren Buße leitet?
Sein treues Herze lässet sich
Zu ungezählter Wohltat schauen:
Bald lässt er Tempel auferbauen,
Bald wird die Aue zubereitet,
Auf die des Wortes Manna fällt,
So dich erhält.
Jedoch, o! Bosheit dieses Lebens,
Die Wohltat ist an dir vergebens.

 

 

2. Recitatief (alt)

 

Continuo

 

Een recitatief van de alt over zonde en boete.

 

 

3. Aria

 

So löschet im Eifer der rächende Richter
Den Leuchter des Wortes zur Strafe doch aus.
    Ihr müsset, o Sünder, durch euer Verschulden
    Den Greuel an heiliger Stätte erdulden,
    Ihr machet aus Tempeln ein mörderisch Haus.

 

3. Aria (bas)

 

Trompet / Viool I & II, Altviool, Continuo

 

Het recitatief leidt naar een uitbarsting van de trompetten in de bas-aria.

Albert Schweitzer schrijft hierover: es handelt sich um eine der gewaltigsten symphonischen Begleitungen.

 

Volgens sommige bronnen is de overlevering van de instrumentatie van deze cantate onzeker, behalve het gebruik van de trompet in deze aria.

 

 

4.  Recitativo

 

Doch Gottes Auge sieht auf uns als Auserwählte:
Und wenn kein Mensch der Feinde Menge zählte,
So schützt uns doch der Held in Israel,
Es hemmt sein Arm der Feinde Lauf
Und hilft uns auf;
Des Wortes Kraft wird in Gefahr
Um so viel mehr erkannt und offenbar.

 

 

4. Recitatief (tenor) 

 

Continuo

 

Een tweede kort recitatief, dit keer van de tenor.

 

 

5. Choral

 

Leit uns mit deiner rechten Hand
Und segne unser Stadt und Land;
Gib uns allzeit dein heilges Wort,
Behüt für's Teufels List und Mord;
Verleih ein selges Stündelein,
Auf dass wir ewig bei dir sein!

 

 

5. Koraal (koor)

 

Instrumentatie onbekend

 

Dan volgt het schitterende slot van deze cantate: leid ons aan uw hand, behoed ons voor duivels' list en moord!

 

 

 

 

¨ De belangrijkste bronnen

 

- De wereld van de Bach-cantates, red. Christoph Wolff (Uitg. Uniepers, 1995/2003).

- Maarten ’t Hart: Johann Sebastian Bach  (Uitg. Arbeiderspers / Uitg. Joan Records, 2000).

- Albert Schweitzer: J.S.Bach, Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908 (zevende druk, 1929, blz. 719)

- cd-Boekje Brilliant Classics (Dingeman van Wijnen.)

 

- schilderij van Daniël Schär: http://www.schaer-art.ch/galerie/kantaten_2001/index.html

 

 

 

- Internet:

 

De Bach-cantates op internet

> http://home.tiscali.be/bach2000/ (Nederlandstalig, o.a. over BWV 90)

> http://www.bach-cantatas.com/ (Engelstalig)

> http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html (Engelstalig: alle teksten van Bachs vocale werk)

 

Bach-inleidingen op internet

> http://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach (Nederlandstalig)

> http://www.muziekweb.nl/thema/bach/ (Nederlandstalig)

> http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie/ (Duitstalig)

 

Bach startpagina’s

> http://bach.pagina.nl/ (Nederlandstalig, ism Startpagina) 

> http://bach.startkabel.nl/ (Nederlandstalig)

> http://www.jsbach.net/bcs/index.html (Engelstalig: Bach Central Station)

 

Muziek / algemeen

> http://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdpagina

 

 

¨ Mailinglist

 

Regelmatig verschijnen er nieuwe beschrijvingen van cantates op deze website, of worden bestaande teksten verbeterd en/of uitgebreid:

 

a. Wil je op de hoogte blijven van alle updates van de website www.hoogtelijnen.nl , inclusief de beschrijvingen van de Bach-cantates, stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld ‘aanmelden mailinglist Hoogtelijnen’.

 

b. Wil je alleen op de hoogte blijven van de updates van de rubriek Bach-cantates? Dat kan ook: stuur dan een e-mailtje naar: contact@hoogtelijnen.nl o.v.v. ‘aanmelden mailinglist Bach-cantates’.

 

Afmelden gaat even eenvoudig: stuur een e-mailtje o.v.v. afmelden ‘mailinglist Hoogtelijnen’ resp. ‘afmelden mailinglist Bach-cantates’.

 

¨¨¨

 

 

 

 

 

www.hoogtelijnen.nl  - de-Bach-cantates – contact@hoogtelijnen.nl