hoogtelijnen.nl   digitaal magazine over kunst, natuur, mens en politiek   de bach-cantates

 

 

 

 

 

j.s. bach:  cantate bwv 82

 

Ich habe genu(n)g

 

 

 

 

Rembrandt van Rijn: de profetie van Simeon aan Maria (1628)

 

 

© Anne Lever

 

 

 

 

 

Op de hoogte blijven?

 

De algemene e-Nieuwsbrief van Hoogtelijnen verschijnt ± 1 x p. mnd. De speciale e-Nieuwsbrief over het cantate-project verschijnt onregelmatig. Aanmelden?

Kijk onderaan deze pagina.

 

 

Laatste versie:

binnenkort herzien en uitgebreid

15 03 08

Eerste versie: 01 04 04

 

 

Alle Bach-pagina’s op Hoogtelijnen zijn aan te klikken in de linker kolom.

 

Inleiding op cantate-project

 

Op de startpagina van de cantates op Hoogtelijnen vind je naast een inleiding op het project ook nieuws en voorzichtige aanbevelingen.

Klik in de linkerkolom op ‘inleiding en suggesties’.

 

 

 

 

Bezetting

 

Solist: Bas

Viool I & II, Altviool, Hobo, Continuo

 

 

Tekst

 

Onbekende dichter

 

 

Datering

 

Voor het feest van Maria Reiniging, Leipzig, 02.02.1727.

 

 

 

1703-1707

 

¨Arnstadt

 

Organist van de Neue Kirche

 

1707-1708

 

¨ Mühlhausen

 

Organist van de St.-Blasiuskirche

 

1708-1717

 

¨ Weimar

 

Organist & concertmeester v. d. Hofkapel

 

1717-1723

 

¨ Köthen

 

Kapelmeester van vorst Leopold von Anhalt-Köthen

 

1723-1750

 

¨ Leipzig

 

Thomascantor

 

> ’23-’24 (1e Jaargang)

> ’24-’25 (2e Jaargang)

> ’25-’27 (3e Jaargang)

> ’28-’29 (4e Jaargang)

> 1729 en later

 

 

 

 

 

Vooraf

 

  

Een schitterende cantate, die (met cantate BWV 56) bij veel bassen tot de favorieten behoort vanwege de absolute hoofdrol van de bas.

Van deze cantate 82 bestaan overigens drie verschillende versies, nl. naast die voor bas (in c-klein) een versie voor sopraan (in e-klein, met i.p.v. de hobo een fluit) en een voor mezzo-sopraan.

 

Al heb je deze cantate nooit eerder gehoord, toch kan hij je erg bekend voorkomen: Bach nam nl. een recitatief & aria – voor sopraan - op in zijn ‘Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach’.

Anna Magdalena was een begaafd sopraan en de jonge tweede vrouw van Bach (in 1721 trouwde hij met haar).

 

De eenvoudige instrumentatie heeft waarschijnlijk te maken met de gelegenheid waarvoor de cantate is geschreven.

 

“De meeste cantates schreef Bach in Leipzig. Als cantor van de Thomaskerk verzorgde hij de muziek in de kerken van de stad en het muziekonderwijs aan de Thomasschool. Met de beste studenten voerde Bach op zon- en feestdagen zijn cantates uit. Sommige daarvan zijn feestelijk, met uitbundige openingskoren en virtuoze aria's. Andere zijn intiemer, zoals de cantates met slechts één zangstem. Een geliefd voorbeeld is 'Ich habe genug', Bachs ontroerende portret van de bijbelse figuur Simeon. Deze weet dat zijn levensverwachting is vervuld wanneer hij in de tempel het kindje Jezus aanschouwt. De oude grijsaard ziet zijn levenseinde dan ook met vreugde tegemoet. Als een wiegenlied van de dood klinkt de aria ' Schlummert ein, ihr matten Augen, fallet sanft und selig zu!'. De cantate eindigt met een loflied 'Ich freue mich auf meinen Tod'. Deze tekst komt ons misschien bizar voor, maar was volgens de vroomheid van Bachs dagen volstrekt vanzelfsprekend.” (HJ)

Bron: muziekweb (voor adres: zie bronnenlijst).     

 

 

Lucas 2: 25-35

Er woonde toen in Jeruzalem een zekere Simeon. Hij was een rechtvaardig en vroom man, die uitzag naar de tijd dat God Israël vertroosting zou schenken, en de heilige Geest rustte op hem. Het was hem door de heilige Geest geopenbaard dat hij niet zou sterven voordat hij de messias van de Heer zou hebben gezien. Gedreven door de Geest kwam hij naar de tempel, en toen Jezus’ ouders hun kind daar binnenbrachten om met hem te doen wat volgens de wet gebruikelijk is, nam hij het in zijn armen en loofde hij God met de woorden:

‘Nu laat u, Heer, uw dienaar in vrede heengaan, zoals u hebt beloofd,

Want met eigen ogen heb ik de redding gezien die u bewerkt hebt ten overstaan van alle volken:

een licht dat geopenbaard wordt aan de heidenen en dat tot eer strekt van Israël, uw volk.’   

Zijn vader en moeder waren verbaasd over wat er over hem werd gezegd. Simeon zegende hen en zei tegen Maria, zijn moeder: ‘Weet wel dat velen in Israël door hem ten val zullen komen of juist zullen opstaan. Hij zal een teken zijn dat betwist wordt, en zelf zult u als door een zwaard doorstoken worden. Zo zal de gezindheid van velen aan het licht komen.’

 

 

 

 

 

 

De cantate

 

 

 

1. Aria

 

Ich habe genug,
Ich habe den Heiland, das Hoffen der Frommen,
Auf meine begierigen Arme genommen;
Ich habe genug!
    Ich hab ihn erblickt,
    Mein Glaube hat Jesum ans Herze gedrückt;
    Nun wünsch ich, noch heute mit Freuden
    Von hinnen zu scheiden.

 

 

1. Aria (bas) 

 

Hobo, Viool I & II, Altviool, Continuo

 

Die aria’s! De eerste aria, die zo’n acht minuten duurt en waarin naast de bas de hobo zo schittert, laat je vanaf het begin overweldigen!

 

 

2. Recitativo

 

Ich habe genug.
Mein Trost ist nur allein,
Dass Jesus mein und ich sein eigen möchte sein.
Im Glauben halt ich ihn,
Da seh ich auch mit Simeon
Die Freude jenes Lebens schon.
Laßt uns mit diesem Manne ziehn!
Ach! möchte mich von meines Leibes Ketten
Der Herr erretten;
Ach! wäre doch mein Abschied hier,
Mit Freuden sagt ich, Welt, zu dir:
Ich habe genug.

 

 

2. Recitatief (bas)

 

Continuo

 

In het recitatief komt het Ich habe genug weer terug. O, wat mooi!

 

 

 

3. Aria

 

Schlummert ein, ihr matten Augen,
Fallet sanft und selig zu!
    Welt, ich bleibe nicht mehr hier,
    Hab ich doch kein Teil an dir,
    Das der Seele könnte taugen.
    Hier muss ich das Elend bauen,
    Aber dort, dort werd ich schauen
    Süßen Friede, stille Ruh.

 

3.  Aria (bas)

 

Viool I & II, Altviool, Continuo

 

Dan volgt de tweede aria... De ‘sluimer-aria’, één van de meeste geliefde composities van Bach.

Naar de eeuwige slaap verwijzen het syncopisch wiegmotief, de bijzondere kleur van oude kerktoonladders (mixolydisch) en meerdere fermates.

 

Syncopisch: ritme dat het gevoel geeft tegen de maat in te gaan.

Mixolydisch: de kerktoonsoort die begint met een G.

Fermate: het metrum wordt even ingehouden (of loopt in uitzonderlijke gevallen juist sneller door).

 

Is het mogelijk dat deze aria nog mooier is dan de openingsaria? Schlummert ein ihr matten Augen, fallet sanft und selig zu!

En het gaat maar door, nu zelfs tien minuten! Hier muss ich das Elend bauen, aber dort, dort werd ich schauen süssen Friede, stille Ruh.

Eigentijds gezegd: kippenvel!

 

Maarten ‘t Hart schrijft hierover: ‘... een onvatbaar wonder’.

 

 

4. Recitativo

 

Mein Gott! wenn kömmt das schöne: Nun!
Da ich im Friede fahren werde
Und in dem Sande kühler Erde
Und dort bei dir im Schoße ruhn?
Der Abschied ist gemacht,
Welt, gute Nacht!

 

 

4. Recitatief (bas) 

 

Continuo

 

Vervolgens een kort, dramatisch recitatief: der Abschied ist gemacht, Welt gute Nacht!

 

 

5. Aria

 

Ich freue mich auf meinen Tod,
Ach, hätt er sich schon eingefunden.
    Da entkomm ich aller Not,
    Die mich noch auf der Welt gebunden.

 

 

5. Aria (bas) 

 

Hobo, Viool I & II, Altviool, Continuo

 

Tenslotte is er dan nog een derde aria, met een driedelig dansritme. Hierin wordt, zoals in zoveel andere cantates, vrolijk verlangend vooruitgeblikt op de dood, die je immers verlost van alle nood...

Ik verheug me op mijn dood. Feestmuziek. En die hobo!

 

Maarten ’t Hart noemt deze aria terecht ‘uiterst levenslustig’.

 

 

 

 

 

De belangrijkste bronnen

 

 

- De wereld van de Bach-cantates, red. Christoph Wolff (Uitg. Uniepers, 1995/2003).

- Maarten ’t Hart: Johann Sebastian Bach  (Uitg. Arbeiderspers / Uitg. Joan Records, 2000).

- cd Brilliant Classics (dir.: Pieter Jan Leusink, boektekstje: Dingeman van Wijnen).

- cd Harmonia Mundi (editio classica): Aus dem Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach (Met Elly Ameling en Gustav Leonhardt, 1966/1990).

- de Bijbelteksten zijn ontleend aan ‘De Nieuwe Bijbelvertaling’, © Nederlands Bijbelgenootschap, 2004.

 

- Internet:

 

De Bach-cantates op internet

> http://www.bach-cantatas.com/ (Engelstalig)

> http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html (Engelstalig: alle teksten van Bachs vocale werk)

> http://www.muziekweb.nl/thema/klassiek/bach.asp

> http://www.listen.to/arion Website Arion ensemble (concerten oktober 2004) 

 

Bach-inleidingen op internet

> http://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach (Nederlandstalig)

> http://www.muziekweb.nl/thema/bach/ (Nederlandstalig)

> http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie/ (Duitstalig)

 

Over Anna Magdalena Bach:

> http://www.bibliothek.uni-halle.de/info/news/2001/expo_501.htm

 

Schilderij Simeon ziet Jezus

> http://www.hallgrimskirkja.is/Predikanir/sdamillijola_ny2003/sdamillijola_ny2003.html

 

Bach startpagina’s

> http://bach.pagina.nl/ (Nederlandstalig, ism Startpagina) 

> http://bach.startkabel.nl/ (Nederlandstalig)

> http://www.jsbach.net/bcs/index.html (Engelstalig: Bach Central Station)

 

Muziek / algemeen

> http://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdpagina

 

 

 

 

 

 

e-Nieuwsbrief

 

 

Regelmatig verschijnen er nieuwe beschrijvingen van cantates op deze website, of worden bestaande teksten verbeterd en/of uitgebreid.

 

a. Wil je op de hoogte blijven van alle updates van de website www.hoogtelijnen.nl , inclusief de beschrijvingen van de Bach-cantates, stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld ‘aanmelden e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’.

 

b. Wil je alleen op de hoogte blijven van de updates van de rubriek Bach-cantates? Dat kan ook: stuur dan een e-mailtje naar: contact@hoogtelijnen.nl o.v.v. ‘aanmelden e-Nieuwsbrief Bach-cantates’.

 

Afmelden gaat even eenvoudig: stuur een e-mailtje o.v.v. afmelden ‘e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’ resp. ‘afmelden e-Nieuwsbrief Bach-cantates’.

 

 

 

 

 

 

www.hoogtelijnen.nl  - de-Bach-cantates – contact@hoogtelijnen.nl