hoogtelijnen.nl   digitaal magazine over kunst, natuur, mens en politiek   de bach-cantates

 

 

 

 

j.s. bach:  cantate bwv 80

 

Ein feste Burg ist unser Gott

 

 

 

 

Daniël Schär: zur Kantate BWV 80 Variante I

 

31.01.2001 - 70x70 cm - Acryl auf Leinwand – Gegevens Daniël Schär onderaan bij ‘ bronnen’

 

 

© Anne Lever

 

 

 

 

Op de hoogte blijven?

 

De algemene e-Nieuwsbrief van Hoogtelijnen verschijnt  1 à 2 x p. mnd. De speciale e-Nieuwsbrief over het cantate-project verschijnt onregelmatig. Aanmelden?

Kijk onderaan deze pagina.

 

Laatste herziene versie:   03 03 08

(Startversie: 15 11 04)

 

 

Alle Bach-pagina’s op Hoogtelijnen zijn aan te klikken in de linker kolom.

 

Inleiding op cantate-project

 

Op de startpagina van de cantates op Hoogtelijnen vind je naast een inleiding op het project ook nieuws en voorzichtige aanbevelingen.

Klik in de linkerkolom op ‘inleiding en suggesties’.

 

 

 

 

 

Solisten: sopraan, alt, tenor, bas.

Koor, Hobo I/II, Hobo d'amore I/II, Taille, Hobo da caccia, Viool I/II, Altviool, Continuo (+ Cello, Viool)

trompetten, pauken.

 

Reformatiedag, Leipzig 1728/31. Deze cantate kende waarschijnlijk een eerdere versie, geschreven in Weimar in 1715.

 

 

 

1703-1707

 

¨Arnstadt

 

Organist van de Neue Kirche

 

 

1707-1708

 

¨ Mühlhausen

 

Organist van de St.-Blasiuskirche

 

1708-1717

 

¨ Weimar

 

Organist & concertmeester

v. d. Hofkapel

 

 

1717-1723

 

¨ Köthen

 

Kapelmeester van vorst Leopold von Anhalt-Köthen

 

 

1723-1750

 

¨ Leipzig Thomascantor

 

- ’23-’24 (1e Jaargang)

- ’24-’25 (2e Jaargang)

- ’25-’27 (3e Jaargang)

- ’28-’29 (4e Jaargang)

- 1729 en later

 

 

 

 

 

Wilhelm Friedemann Bach

 

 

Vooraf

 

 

Bachs oudste zoon Wilhelm Friedemann heeft later, naar men vermoedt, in de delen 1 en 5 van deze cantate instrumenten toegevoegd (trompetten en pauken) – terwijl het al om een relatief groot orkest ging.

 

 

 

Maarten ’t Hart (blz. 99): ‘Vanaf het monumentale openingskoor tot het sublieme duet neemt Bach je hier mee in een wervelwind van superieure muziek waarin alle vuisten gebald worden om de duivel te lijf te gaan.’

 

 

 

 

 

De cantate

 

 

 

1. Coro


Ein feste Burg ist unser Gott,
Ein gute Wehr und Waffen;
Er hilft uns frei aus aller Not,
Die uns itzt hat betroffen.
Der alte böse Feind,
Mit Ernst er's jetzt meint,
Groß Macht und viel List
Sein grausam Rüstung ist,
Auf Erd ist nicht seinsgleichen.

 

 

1. Koor

 

hobo I/II, viool I/II, altviool, cello, violone, organo

 

Het openingskoor wordt door velen gezien als een van de mooiste koralen van Bach. Zoals dikwijls bij Bach is dit deel zó complex dat je er vaak naar moet luisteren om alle schoonheid te kunnen ervaren. Ein feste Burg ist unser Gott... Auf Erd ist nicht seinsgleichen.

Leuk om zoon Wilhelm Friedemann er doorheen te kunnen horen.

 

 

2. Aria e Choral

Alles, was von Gott geboren,
Ist zum Siegen auserkoren.
Mit unsrer Macht ist nichts getan,
Wir sind gar bald verloren.
Es streit' vor uns der rechte Mann,
Den Gott selbst hat erkoren.
Wer bei Christi Blutpanier
In der Taufe Treu geschworen,
Siegt im Geiste für und für.
Fragst du, wer er ist?
Er heißt Jesus Christ,
Der Herre Zebaoth,
Und ist kein andrer Gott,
Das Feld muss er behalten.
Alles, was von Gott geboren,
Ist zum Siegen auserkoren.

 

 

2. Aria (bas) / koraal (sopraan)

 

hobo, viool I/II, altviool all' unisono, continuo

 

In de aria gebeurt muzikaal ook van alles. Gaan daar sopraan en de hobo (wat frivoler dan de zangstem) werkelijk zij aan zij? En wat hoor ik daar weer achter? En wat doen de violen (en wanneer zwijgen ze)?

 

 

 

3. Recitativo

 

Erwäge doch, Kind Gottes, die so große Liebe,
Da Jesus sich
Mit seinem Blute dir verschriebe,
Wormit er dich
Zum Kriege wider Satans Heer und wider Welt, und Sünde
Geworben hat!
Gib nicht in deiner Seele
Dem Satan und den Lastern statt!
Laß nicht dein Herz,
Den Himmel Gottes auf der Erden,
Zur Wüste werden!
Bereue deine Schuld mit Schmerz,
Dass Christi Geist mit dir sich fest verbinde!

 

 

3. Recitatief (bas)

 

continuo

 

In het recitatief van de bas (3): mooi dat orgel (continuo samen met de cello).

 

4. Aria

Komm in mein Herzenshaus,
Herr Jesu, mein Verlangen!

Treib Welt und Satan aus
Und lass dein Bild in mir erneuert prangen!
Weg, schnöder Sündengraus!

 

 

4. Aria (sopraan)

 

continuo

 

De tweede aria, gezongen door de sopraan, is verstilder dan de voorgaande delen. Met prachtige lange melodielijnen.

 

 

5. Choral

Und wenn die Welt voll Teufel wär
Und wollten uns verschlingen,
So fürchten wir uns nicht so sehr,
Es soll uns doch gelingen.
Der Fürst dieser Welt,
Wie saur er sich stellt,
Tut er uns doch nicht,
Das macht, er ist gericht',
Ein Wörtlein kann ihn fällen.

 

5. Koraal

 

hobo d'amore I/II, taille, viool I/II, altviool, continuo

 

En dan komt daar dat opvallende intro op het koraal achteraan: aansluitend het koor met weer de melodie van de ‘vaste burcht’... Even swingen in de kerk. En steeds is het weer net iets anders...

 

 

6. Recitativo
 

So stehe dann bei Christi blutgefärbten Fahne,
O Seele, fest
Und glaube, dass dein Haupt dich nicht verlässt,
Ja, dass sein Sieg
Auch dir den Weg zu deiner Krone bahne!
Tritt freudig an den Krieg!
Wirst du nur Gottes Wort
So hören als bewahren,
So wird der Feind gezwungen auszufahren,
Dein Heiland bleibt dein Hort!

 

 

6. Recitatief (tenor)

 

continuo

 

Een kort recitatief van de tenor volgt. O Seele, fest und glaube, dass dein Haupt dich nicht verlässt...

Met een mooie afronding.

 

 

7. Aria (Duetto)


Wie selig sind doch die, die Gott im Munde tragen,
Doch selger ist das Herz, das ihn im Glauben trägt!
Es bleibet unbesiegt und kann die Feinde schlagen
Und wird zuletzt gekrönt, wenn es den Tod erlegt.

 

7. Duet (alt, tenor)

 

hobo da caccia, viool, continuo

 

Het duet van alt en tenor is van grote schoonheid. Dat prachtige instrumentale begin en dan het harmonieuze Wie selig sind doch die, die Gott im Munde tragen! De complexiteit van dit duet valt (weer) op: luister bijvoorbeeld eens heel gericht naar de verschillende instrumenten ‘achter’ de zangers, vooral naar de viool en de hobo (oboe da caccia, een voorganger van de althobo).

En moet je, om er één moment uit te pikken, horen wat er bijna aan het einde van dit duet gebeurt – het is eigenlijk al even aangekondigd door de versnellingen bij de zin over de Feinde - als alt en tenor zingen: Und wird zuletzt gekrönt, wenn es den Tod erlegt. Het einde is weer voor de instrumenten.

 

 

8. Choral


Das Wort sie sollen lassen stahn
Und kein' Dank dazu haben.
Er ist bei uns wohl auf dem Plan
Mit seinem Geist und Gaben.
Nehmen sie uns den Leib,
Gut, Ehr, Kind und Weib,
Laß fahren dahin,
Sie habens kein' Gewinn;
Das Reich muss uns doch bleiben.

 

 

8. Koraal

 

instrumentatie niet bekend

 

Tenslotte volgt er nog een kort slotkoraal, waarin de trompetten terugkeren.

 

 

 

 

¨  Belangrijkste bronnen

 

- De wereld van de Bach-cantates, red. Christoph Wolff (Uitg. Uniepers, 1995/2003)

- Maarten ’t Hart: Johann Sebastian Bach  (Uitg. Arbeiderspers / Uitg. Joan Records, 2000)

- Cd-boekje Brilliant Classics (Clemens Romijn)

 

- schilderij Daniël Schär: http://www.schaer-art.ch/galerie/kantaten_2001/index.html

 

 

¨ Internet

 

De Bach-cantates op internet

> http://www.bach-cantatas.com/ (Engelstalig)

> http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html (Engelstalig: alle teksten van Bachs vocale werk)

 

Bach-inleidingen op internet

> http://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach (Nederlandstalig)

> http://www.muziekweb.nl/thema/bach/ (Nederlandstalig)

> http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie/ (Duitstalig)

 

Bach startpagina’s

> http://bach.pagina.nl/ (Nederlandstalig, ism Startpagina) 

> http://bach.startkabel.nl/ (Nederlandstalig)

> http://www.jsbach.net/bcs/index.html (Engelstalig: Bach Central Station)

 

 

¨ Mailinglist

 

Regelmatig verschijnen er nieuwe beschrijvingen van cantates op deze website, of worden bestaande teksten verbeterd en/of uitgebreid:

 

a. Wil je op de hoogte blijven van alle updates van de website www.hoogtelijnen.nl , inclusief de beschrijvingen van de Bach-cantates, stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld ‘aanmelden mailinglist Hoogtelijnen’.

 

b. Wil je alleen op de hoogte blijven van de updates van de rubriek Bach-cantates? Dat kan ook: stuur dan een e-mailtje naar: contact@hoogtelijnen.nl o.v.v. aanmelden mailinglist Bach-cantates’.

 

Afmelden gaat even eenvoudig: stuur een e-mailtje o.v.v. afmelden ‘mailinglist Hoogtelijnen’ resp. ‘afmelden mailinglist Bach-cantates’.

 

¨¨¨

 

 

 

www.hoogtelijnen.nl  - de-Bach-cantates – contact@hoogtelijnen.nl