hoogtelijnen.nl   digitaal magazine over kunst, natuur, mens en politiek   de bach-cantates

 

 

 

 

j.s. bach:  cantate bwv 70

 

Wachet! betet! betet! wachet!

 

 

 

 

Leipzig

 

 

© Anne Lever

 

 

 

 

 

Op de hoogte blijven?

 

De algemene e-Nieuwsbrief van Hoogtelijnen verschijnt  1 à 2 x p. mnd. De speciale e-Nieuwsbrief over het cantate-project verschijnt onregelmatig. Aanmelden?

Kijk onderaan deze pagina.

 

 

laatste versie: 16 01 05

 

(startversie: 01 04 04)

 

 

Alle Bach-pagina’s op Hoogtelijnen zijn aan te klikken in de linker kolom.

 

 

Inleiding op cantate-project

 

Op de startpagina van de cantates op Hoogtelijnen vind je naast een inleiding op het project ook nieuws en voorzichtige aanbevelingen.

Klik in de linkerkolom op ‘inleiding en suggesties’.

 

 

 

 

Bezetting

 

Solisten: Sopraan, Alt, Tenor, Bas.

Koor

Trompet, Hobo, Viool I&II, Altviool, Cello, Continuo en Fagot

 

 

Datering

 

26ste zondag na Trinitatis, de laatste zondag van het kerkelijk jaar (hierna begint de adventtijd). Het is een tweedelige cantate uit Bachs 1e jaargang in Leipzig, 21 11 1723.

 

 

1703-1707

 

¨Arnstadt

 

Organist van de Neue Kirche

 

 

1707-1708

 

¨ Mühlhausen

 

Organist van de St.-Blasiuskirche

 

1708-1717

 

¨ Weimar

 

Organist & concertmeester v. d. Hofkapel

 

 

1717-1723

 

¨ Köthen

 

Kapelmeester van vorst Leopold von Anhalt-Köthen

 

1723-1750

 

¨ Leipzig

 

Thomascantor

 

> ’23-’24 (1e Jaargang)

> ’24-’25 (2e Jaargang)

> ’25-’27 (3e Jaargang)

> ’28-’29 (4e Jaargang)

> 1729 en later

 

 

 

 

 

Vooraf

 

 

Gebaseerd op een eerdere, eendelige versie uit Weimar, 1716 (toen voor de 2e Adventszondag).

Tekst uit: S.Franck: ‘Evangelische Sonn- und Festtages-Andachten’.

 

 

 

 

 

 

De cantate

 

 

 

Erster Teil

 

 

Deel één

 

 

1. Coro

Wachet! betet! betet! wachet!
Seid bereit
Allezeit,
Bis der Herr der Herrlichkeit
Dieser Welt ein Ende machet.

 

 

 

1. Koor 

 

Trompet, Hobo, Viool I&II, Altviool, Fagot, Continuo

 

De inleiding is voor het orkest met trompet. Dan barst het koor los met de woorden waaraan deze cantate haar naam ontleent.

En daarna: Seid bereit, Allezeit, dieser Welt ein Ende machet. Vervolgens weer de ‘titelwoorden’. Bis! Wat een schitterende uitroeptekens.

 

 

2. Recitativo
 

Erschrecket, ihr verstockten Sünder!
Ein Tag bricht an,
Vor dem sich niemand bergen kann:
Er eilt mit dir zum strengen Rechte,
O! sündliches Geschlechte,
Zum ewgen Herzeleide.
Doch euch, erwählte Gotteskinder,
Ist er ein Anfang wahrer Freude.
Der Heiland holet euch, wenn alles fällt und bricht,
Vor sein erhöhtes Angesicht;
Drum zaget nicht!

 

 

2. Recitatief (bas)

 

Trompet, Hobo, Viool I&II, Altviool, Fagot en Continuo

 

Het bas-recitatief laat horen dat het voor Gods aangezicht voor de zondaar niet gemakkelijk zal worden. Het karakter van het recitatief verandert op het moment dat een perspectief wordt geschetst.

 

 

 

3. Aria

Wenn kömmt der Tag, an dem wir ziehen
Aus dem Ägypten dieser Welt?
Ach! lasst uns bald aus Sodom fliehen,
Eh uns das Feuer überfällt!
Wacht, Seelen, auf von Sicherheit
Und glaubt, es ist die letzte Zeit!

 

 

3. Aria (alt) 

 

Cello, Fagot en Continuo

 

Dan volgt een alt-aria met een bijzonder mooie melodielijn voor de cello. Het is een waarschuwing voor de dag des oordeels: ga snel weg uit Sodom!

 

 

4. Recitativo

Auch bei dem himmlischen Verlangen
Hält unser Leib den Geist gefangen;
Es legt die Welt durch ihre Tücke
Den Frommen Netz und Stricke.
Der Geist ist willig, doch das Fleisch ist schwach;
Dies presst uns aus ein jammervolles Ach!

 

 

4. Recitatief (tenor) 

 

Fagot en Continuo

 

Een kort tenor-recitatief volgt: de geest is willig maar het vlees is zwak. En dan..:

 

 

 

5. Aria

 

Laßt der Spötter Zungen schmähen,
Es wird doch und muss geschehen,
Dass wir Jesum werden sehen
Auf den Wolken, in den Höhen.
Welt und Himmel mag vergehen,
Christi Wort muss fest bestehen.
Laßt der Spötter Zungen schmähen;
Es wird doch und muss geschehen!

 

 

5. Aria (sopraan) 

 

Viool I&II, Altviool, Fagot en Continuo

 

O, wat is de introductie van de sopraan-aria mooi! En het swingt maar door: het gaat hier dan ook niet meer om de zondaar, maar om Jezus die verwacht wordt op de wolken. 

 

 

6. Recitativo

Jedoch bei dem unartigen Geschlechte
Denkt Gott an seine Knechte,
Dass diese böse Art
Sie ferner nicht verletzet,
Indem er sie in seiner Hand bewahrt
Und in ein himmlisch Eden setzet.

 

 

6. Recitatief (tenor)

 

Fagot en Continuo

 

Een tweede kort tenor-recitatief leidt naar het bekende koraal Freu dich sehr, o meine Seele.

 

 

 

7. Choral
 

Freu dich sehr, o meine Seele,
Und vergiss all Not und Qual,
Weil dich nun Christus, dein Herre,
Ruft aus diesem Jammertal!
Seine Freud und Herrlichkeit
Sollt du sehn in Ewigkeit,
Mit den Engeln jubilieren,
In Ewigkeit triumphieren.

 

 

7. Koraal

 

Trompet, Hobo en Viool I met de Sopraan, Viool II met de Alt, Altviool met de Tenor, Fagot en Continuo

 

Dit koraal markeert het einde van het eerste deel van de cantate, d.w.z. het deel dat vóór de preek werd uitgevoerd. Mooie versierinkjes bij de woorden jubilieren en triumphieren.

 

 

Zweiter Teil

 

 

Deel twee

 

8. Aria

Hebt euer Haupt empor
Und seid getrost, ihr Frommen,
Zu eurer Seelen Flor!
Ihr sollt in Eden grünen,
Gott ewiglich zu dienen.

 

 

8. Aria (tenor)

 

Hobo, Viool I&II, Altviool, Continuo

 

Het tweede deel start met een vreugdevolle tenor-aria: het orkest speelt en herspeelt een heerlijke melodie.

Maarten ’t Hart schrijft hierover: de cantate is ‘van begin tot eind boeiend, maar de robuuste tenor-aria is het allermooist. Die aria wordt altijd Händeliaans genoemd, maar heeft Händel ooit een aria gecomponeerd die hier ook maar enigszins op lijkt? Ik ken er geen.’  

 

Overigens is hier goed de rol van het orgel te horen, vóór 1726 door Bach niet vaak als melodie-instrument gebruikt. Deed hij dit een enkele keer wel, dan was dat alleen in aria-delen (naast deze BWV 70 ook in 71, 128, 161 en 172).

 

 

9. Recitativo

Ach, soll nicht dieser große Tag,
Der Welt Verfall
Und der Posaunen Schall,
Der unerhörte letzte Schlag,
Des Richters ausgesprochne Worte,
Des Höllenrachens offne Pforte
In meinem Sinn
Viel Zweifel, Furcht und Schrecken,
Der ich ein Kind der Sünden bin,
Erwecken?
Jedoch, es gehet meiner Seelen
Ein Freudenschein, ein Licht des Trostes auf.
Der Heiland kann sein Herze nicht verhehlen,
So vor Erbarmen bricht,
Sein Gnadenarm verlässt mich nicht.
Wohlan, so ende ich mit Freuden meinen Lauf.

 

 

9. Recitatief (bas)

 

Trompet, Viool I&II, Altviool, Continuo

 

Daarna knalt de bas er uit in het recitatief, ondersteunt door het orkest met trompet. In de trompetklanken is de koraal Es ist gewisslich an die Zeit te herkennen. Bach deed dit vaker: de luisteraar hoorde de melodie van het koraal, kende er waarschijnlijk de tekst van en werd zo aangezet deze te koppelen aan de werkelijke getoonzette tekst, in dit geval van het recitatief. 

 

 

Vgl. dit recitatief met het begin van cantate O Ewigkeit, du Donnerwort (BWV 60).

 

10. Aria

Seligster Erquickungstag,
Führe mich zu deinen Zimmern!
Schalle, knalle, letzter Schlag,
Welt und Himmel, geht zu Trümmern!
Jesus führet mich zur Stille,
An den Ort, da Lust die Fülle.

 

 

10. Aria (bas)

 

Trompet, Viool I&II, Altviool, Continuo

 

Aanvankelijk gaat het er in de bas-aria rustig aan toe. Maar op 1/3 schalt en knalt het: Schalle, knalle, letzter Schlag.

 

Albert Schweitzer: het ‘Tumultmotiv’ beeldt hier in een schildering van de ondergang van de wereld het ‘Aufruhr am Ende der Dinge’ uit.  

 

De laatste minuut van de aria is dan weer rustgevend: Jezus führet mich zur Stille, an den Ort, da Lust die Fülle.

 

 

11. Choral

Nicht nach Welt, nach Himmel nicht
Meine Seele wünscht und sehnet,
Jesum wünsch ich und sein Lieht,
Der mich hat mit Gott versöhnet,
Der mich freiet vom Gericht,
Meinen Jesum lass ich nicht.

 

 

11. Koraal

 

Viool I&II, Altviool,

Trompet en Hobo met Sopraan, Alt en Tenor,

Continuo

 

De cantate wordt, zoals gebruikelijk, afgesloten met een koraal. Dit koraal is zevenstemmig: naast de zangstemmen zijn er nl. nog drie instrumentale stemmen. Hoor boven de sopranen die viool!

 

 

 

 

 

De belangrijkste bronnen

 

 

- De wereld van de Bach-cantates, red. Christoph Wolff (Uitg. Uniepers, 1995/2003).

- Maarten ’t Hart: Johann Sebastian Bach  (Uitg. Arbeiderspers / Uitg. Joan Records, 2000).

- cd-Boekje Brilliant Classics

- Albert Schweitzer: J.S.Bach, Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908 (zevende druk, 1929, blz. 485 en 527).

 

Internet

 

De Bach-cantates op internet

> http://www.bach-cantatas.com/ (Engelstalig)

> http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html (Engelstalig: alle teksten van Bachs vocale werk)

 

Bach-inleidingen op internet

> http://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach (Nederlandstalig)

> http://www.muziekweb.nl/thema/bach/ (Nederlandstalig)

> http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie/ (Duitstalig)

 

Bach startpagina’s

> http://bach.pagina.nl/ (Nederlandstalig, ism Startpagina) 

> http://bach.startkabel.nl/ (Nederlandstalig)

> http://www.jsbach.net/bcs/index.html (Engelstalig: Bach Central Station)

 

 

 

 

 

e-Nieuwsbrief

 

 

Regelmatig verschijnen er nieuwe beschrijvingen van cantates op deze website, of worden bestaande teksten verbeterd en/of uitgebreid.

 

a. Wil je op de hoogte blijven van alle updates van de website www.hoogtelijnen.nl , inclusief de beschrijvingen van de Bach-cantates, stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld ‘aanmelden e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’.

 

b. Wil je alleen op de hoogte blijven van de updates van de rubriek Bach-cantates? Dat kan ook: stuur dan een e-mailtje naar: contact@hoogtelijnen.nl o.v.v. ‘aanmelden e-Nieuwsbrief Bach-cantates’.

 

Afmelden gaat even eenvoudig: stuur een e-mailtje o.v.v. afmelden ‘e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’ resp. ‘afmelden e-Nieuwsbrief Bach-cantates’.

 

 

 

 

 

www.hoogtelijnen.nl  - de-Bach-cantates – contact@hoogtelijnen.nl