hoogtelijnen.nl   digitaal magazine over kunst, natuur, mens en politiek   de bach-cantates

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Leipzig

 

 

 

bwv 65

 

Cantate

 

Sie werden aus Saba alle kommen

 

 

 

© Anne Lever

 

 

 

Startversie: 09 04 04    Laatste versie: 21 04 07

 

 

Op de hoogte blijven?

 

De algemene e-Nieuwsbrief van Hoogtelijnen verschijnt  1 à 2 x p. mnd. De speciale e-Nieuwsbrief over het cantate-project verschijnt onregelmatig. Aanmelden?

Kijk onderaan deze pagina.

 

 

 

 

Alle Bach-pagina’s op Hoogtelijnen zijn aan te klikken in de linker kolom.

 

 

Inleiding op cantate-project

 

Op de startpagina van de cantates op Hoogtelijnen vind je naast een inleiding op het project ook nieuws en voorzichtige aanbevelingen.

Klik in de linkerkolom op ‘inleiding en suggesties’.

 

 

 

 

Bezetting

Solisten: tenor en bas

Koor

Viool I&II, altviool, hoorn I&II, fluit I&II, hobo da caccia I&II, continuo

 

 

Datering

Zondag Epifani, 6 januari 1724. Behorend tot Bachs eerste cantate-jaargang in Leipzig.

 

 

1703-1707

 

¨Arnstadt

 

Organist van de Neue Kirche

 

1707-1708

 

¨ Mühlhausen

 

Organist van de St.-Blasiuskirche

 

 

1708-1717

 

¨ Weimar

 

Organist & concertmeester v. d. Hofkapel

 

 

1717-1723

 

¨ Köthen

 

Kapelmeester van vorst Leopold von Anhalt-Köthen

 

 

1723-1750

 

¨ Leipzig

 

Thomascantor

 

- ’23-’24 (1e Jaargang)

- ’24-’25 (2e Jaargang)

- ’25-’27 (3e Jaargang)

- ’28-’29 (4e Jaargang)

- 1729 en later

 

 

 

 

 

Vooraf

 

Wijzen uit het oosten

 

 

Zoals vaker ’s winters (in de onverwarmde kerk), hield Bach deze cantate relatief kort. Tijdens de dienst  werd voorgelezen uit het bijbelboek Mattheüs. Vooral het openingskoor is veelgeprezen (zie hieronder, bij 1. Koor).

 

Mattheüs 2:

 

Toen Jezus geboren was in Bethlehem in Judea, tijdens de regering van Herodes, kwam er magiërs uit het Oosten in Jeruzalem aan. Ze vroegen: ‘ Waar is de pasgeboren koning van de Joden? Wij hebben namelijk een ster zien opgaan en zijn gekomen om hem eer te bewijzen.’ Koning Herodes schrok hevig toen hij dit hoorde, en heel Jeruzalem met hem...

(Herodes vraagt ze om op onderzoek uit te gaan. De magiërs...) gingen op weg , en nu ging de ster die ze hadden zien opgaan voor hen uit, totdat hij stil bleef staan boven de plaats waar het kind was. Toen ze dat zagen, werden ze vervuld van diepe vreugde. Ze gingen het huis binnen en vonden het kind met Maria, zijn moeder. Ze wierpen zich neer om het eer te bewijzen. Daarna openden ze hun kistjes met kostbaarheden en boden het kind geschenken aan: goud en wierook en mirre. Nadat ze in een droom waren gewaarschuwd om niet naar Herodes terug te gaan, reisden ze via een andere route terug naar hun land.

 

 

 

 

 

 

De cantate

 

 

 

1. Coro
 

Sie werden aus Saba alle kommen, Gold und Weihrauch bringen und des Herren Lob verkündigen.

 

 

 

1. Koor

 

hoorn I&II, fluit I&II, hobo da caccia I&II, viool I&II, altviool, continuo

 

 

Jesaja 60 vs 6:

 

Een vloed van kamelen zal je land overspoelen,

jonge kamelen uit Midjan en Efa.

Uit Seba komen ze in groten getale,

beladen met wierook en goud.

Zij verkondigen de roemrijke daden van de HEER.

 

 

In het openingskoor kun je met enige fantasie de kamelen horen lopen. Ze brengen de drie koningen (wijzen, magiërs), die vanuit Saba, de pasgeboren baby komen bezoeken en hun geschenken aanbieden. Albert Schweitzer (blz. 540) merkt hierover op dat men ze voor zich ziet als op een Italiaans primitief schilderij.

Karl Geiringer (blz. 213) steekt eveneens de loftrompet over dit openingskoor: het ‘bevat een machtig stuk vocaal-instrumentele muziek waarin vier groepen instrumenten – hoorns, fluiten, oboi da caccia en strijkers – de menselijke stemmen ondersteunen, teneinde een rijk beeld te scheppen van de plechtige optocht van kamelen en dromedarissen beladen met goud en wierook als geschenken van God. Onuitputtelijke inspiratie, een feilloos gehoor voor de combinatie der muzikale timbres en een zeer nadrukkelijke declamatie werken samen om op indrukwekkende wijze de profetie van Jesaja te verklanken.’  

Het is, kortom, een heerlijke grote fuga – o ja: let speciaal op ‘Gold und Weirauch’ en ‘und des Herren Lob’ - met een mooie finale.

 

Maarten ’t Hart schrijft over dit openingskoor: ‘De thematiek... is sterk verwant met het Preludium in c-groot (BWV 547). In het Preludium worden echter zulke halsbrekende toeren uitgehaald met het thema dat ik daardoor het openingskoor waarin dat achterwege blijft nooit zo indrukwekkend heb kunnen vinden als vele andere Bach-bewonderaars.’ 

Wat Bach in dit Preludium voor orgel doet is inderdaad ongelooflijk, maar het is veel aangenamer om het openingskoor van deze cantate dan maar niet steeds te vergelijken en er zo ‘gewoon’ van onder de indruk te kunnen zijn.

 

Overigens lijkt dit koor in thematiek en opbouw verder opvallend op het slotkoor van cantate BWV 182 : Himmelskönig sei willkommen.

 

 

 

2. Choral

Die Kön'ge aus Saba kamen dar,
Gold, Weihrauch, Myrrhen brachten sie dar,
Alleluja!

 

 

 

2. Koraal

 

fluit I&II all’ unisono, hobo da caccia I&II, continuo

 

Het hieropvolgende koraal is heel anders van aard: wel de vrolijkheid en beslistheid van het openingskoor maar verder eenvoudig van opzet en kort (niet langer dan een halve minuut).   

 

 

3. Recitativo

Was dort Jesaias vorhergesehn,
Das ist zu Bethlehem geschehn.
Hier stellen sich die Weisen
Bei Jesu Krippe ein
Und wollen ihn als ihren König preisen.
Gold, Weihrauch, Myrrhen sind
Die köstlichen Geschenke,
Womit sie dieses Jesuskind
Zu Bethlehem im Stall beehren.
Mein Jesu, wenn ich itzt an meine Pflicht gedenke,
Muß ich mich auch zu deiner Krippe kehren
Und gleichfalls dankbar sein:
Denn dieser Tag ist mir ein Tag der Freuden,
Da du, o Lebensfürst,
Das Licht der Heiden
Und ihr Erlöser wirst.
Was aber bring ich wohl, du Himmelskönig?
Ist dir mein Herze nicht zuwenig,
So nimm es gnädig an,
Weil ich nichts Edlers bringen kann.

 

 

3. Recitatief (bas)

 

continuo

 

In het recitatief van de bas geven de wijzen uit het oosten hun giften, en de ik-figuur biedt ‘mijn hart’ aan Jezus aan.

 

 


4. Aria

Gold aus Ophir ist zu schlecht,
Weg, nur weg mit eitlen Gaben,
Die ihr aus der Erde brecht!
Jesus will das Herze haben.
Schenke dies, o Christenschar,
Jesu zu dem neuen Jahr!

 

 

4. Aria (bas)

 

hobo da caccia I&II, continuo

 

In deze aria komt het thema van het recitatief terug: Jezus wil het hart! Fijn spel van de hobo’s.

 

 

5. Recitativo

Verschmähe nicht,
Du, meiner Seele Licht,
Mein Herz, das ich in Demut zu dir bringe;
Es schließt ja solche Dinge
In sich zugleich mit ein,
Die deines Geistes Früchte sein.
Des Glaubens Gold, der Weihrauch des Gebets,
Die Myrrhen der Geduld sind meine Gaben,
Die sollst du, Jesu, für und für
Zum Eigentum und zum Geschenke haben.
Gib aber dich auch selber mir,
So machst du mich zum Reichsten auf der Erden;
Denn, hab ich dich, so muss
Des größten Reichtums Überfluss
Mir dermaleinst im Himmel werden.

 

 

5. Recitatief (tenor)

 

continuo

 

En in het tenorrecitatief wordt ditzelfde thema nog weer verder uitgewerkt.

 

 

6. Aria
 

Nimm mich dir zu eigen hin,
Nimm mein Herze zum Geschenke.
Alles, alles, was ich bin,
Was ich rede, tu und denke,
Soll, mein Heiland, nur allein
Dir zum Dienst gewidmet sein.

 

 

6. Aria (tenor)

 

hoorn I&II, fluit I&II, oboe da caccia I/II, viool I&II, altviool, continuo

 

In de tenor-aria wordt Jezus aangeroepen om het geschenk (ons hart) aan te nemen. Het volledige orkest swingt er op los – de fluit, de hobo, de jachthoorns, de strijkers. En het orgel is er ook weer. Zo prachtig dat Jezus deze smeekbede niet kan weigeren.

 

 

 

 

7. Choral
 

Ei nun, mein Gott, so fall ich dir
Getrost in deine Hände.
Nimm mich und mach es so mit mir
Bis an mein letztes Ende,
Wie du wohl weißt, dass meinem Geist
Dadurch sein Nutz entstehe,
Und deine Ehr je mehr und mehr
Sich in ihr selbst erhöhe.

 

 

6. Koraal

 

Continuo, Instrumentatie niet overgeleverd

 

Tenslotte wordt er in het slotkoraal vanuit gegaan dat dit is gelukt..: en nu, mijn God, val ik je getroost in de armen.

 

 

 

 

 

De belangrijkste bronnen

 

- De wereld van de Bach-cantates, red. Christoph Wolff (Uitg. Uniepers, 1995/2003).

- Maarten ’t Hart: Johann Sebastian Bach  (Uitg. Arbeiderspers / Uitg. Joan Records, 2000, blz. 114).

- Albert Schweitzer: J.S.Bach, Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908 (zevende druk, 1929, blz. 523 en 540).

- Karl Geiringer: Hun naam was Bach – zeven generaties muzikale scheppingskracht (blz. 213)

       (Uitg. Van Loghum Slaterus, 1956. Vert. uit het engels van The Bach Family, 1954)

- Toelichting bij cd-Boekjes Antoine Marchand en Brilliant Classics.

- de Bijbelteksten zijn ontleend aan ‘De Nieuwe Bijbelvertaling’ (© Nederlands Bijbelgenootschap, 2004).

 

 

De Bach-cantates op internet

- http://www.bach-cantatas.com/ (Engelstalig)

- http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html (Engelstalig: alle teksten van Bachs vocale werk)

 

Bach-inleidingen op internet

- http://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach (Nederlandstalig)

- http://www.muziekweb.nl/thema/bach/ (Nederlandstalig)

- http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie/ (Duitstalig)

 

Bach startpagina’s

- http://bach.pagina.nl/ (Nederlandstalig, ism Startpagina) 

- http://bach.startkabel.nl/ (Nederlandstalig)

- http://www.jsbach.net/bcs/index.html (Engelstalig: Bach Central Station)

 

 

 

 

 

 

e-Nieuwsbrieven

 

 

Regelmatig verschijnen er nieuwe beschrijvingen van cantates op deze website, of worden bestaande teksten verbeterd en/of uitgebreid.

 

a. Wil je op de hoogte blijven van alle updates van de website www.hoogtelijnen.nl , inclusief de beschrijvingen van de Bach-cantates, stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld ‘aanmelden e-nieuwsbrief Hoogtelijnen’.

 

b. Wil je alleen op de hoogte blijven van de updates van de rubriek Bach-cantates? Dat kan ook: stuur dan een e-mailtje naar: contact@hoogtelijnen.nl o.v.v. ‘aanmelden e-nieuwsbrief Bach-cantates’.

 

Afmelden gaat even eenvoudig: stuur een e-mailtje o.v.v. afmelden ‘Nieuwsbrief Hoogtelijnen’ resp. ‘afmelden Nieuwsbrief Bach-cantates’.

 

 

 

 

 

 

www.hoogtelijnen.nl  - de-Bach-cantates – contact@hoogtelijnen.nl