hoogtelijnen.nl   digitaal magazine over kunst, natuur, mens en politiek   de bach-cantates

 

 

 

 

 

   

 

 

 

 

Op de hoogte blijven?  Kijk onderaan deze webpagina

 

 

 

j.s. bach: cantate bwv 39

 

Brich dem Hungrigen dein Brot

 

 

 

 

 

© Anne Lever

 

 

 

 

Startversie: 26 02 04   -  Laatste versie: 17 11 05

 

 

 

 

 

1703-1707

 

¨Arnstadt

 

Organist van de Neue Kirche

 

1707-1708

 

¨ Mühlhausen

 

Organist van de St.-Blasiuskirche

 

1708-1717

 

¨ Weimar

 

Organist & concertmeester v. d. Hofkapel

 

1717-1723

 

¨ Köthen

 

Kapelmeester van vorst Leopold von Anhalt-Köthen

 

1723-1750

 

¨ Leipzig

 

Thomascantor

 

>  ’23-’24:    1e Jaarg.

>  ’24-’25:    2e Jaarg.

>  ’25-’27:    3e Jaarg.

>  ’28-’29:    4e Jaarg.

>  vanaf 1729

 

 

 

Datering

1ste zondag na Trinitatis, derde jaargang in Leipzig, 23 06 1726

 

 

Bezetting

Solisten: Sopraan, Alt, Bas.

Coro (sopraan, alt, tenor, bas), Flauto dolce I/II, Oboe I/II, Violino solo, Violino I/II, Viola, Continuo

 

 

 

 

 

 

Vooraf

 

Een social gospel

 

 

Dingeman van Wijnen noemt deze cantate een van Bachs meest eminente creaties. Een ‘social gospel’, die christenen er toe moet aanzetten hen die in nood verkeren te helpen. Inderdaad: het is een cantate met een duidelijke boodschap over de manier waarop mensen met elkaar om zouden moeten gaan.

 

 

 

 

 

 

De cantate

 

 

 

Erster Teil

 

 

Deel een

 

1. Coro

 

Brich dem Hungrigen dein Brot und die, so in Elend sind, führe ins Haus! So du einen nackend siehest, so kleide ihn und entzeuch dich nicht von deinem Fleisch.
Alsdenn wird dein Licht herfürbrechen wie die Morgenröte, und deine Besserung wird schnell wachsen, und deine Gerechtigkeit wird für dir hergehen, und die Herrlichkeit des Herrn wird dich zu sich nehmen.

 

1. Koor


Fluit I & II,  Hobo I & II, Viool I & II, Altviool, Continuo

 

Jesaja 58 vs 7-8:

Is het niet: je brood delen met de hongerige,

onderdak bieden aan armen zonder huis,

iemand kleden die naakt rondloopt,

je bekommeren om je medemensen?

Dan breekt je licht door als de dageraad,

je zult voorspoedig herstellen.

Je gerechtigheid gaat voor je uit,

de majesteit van de HEER vormt je achterhoede.

 

 

Het koor van het eerste deel van deze cantate kent een prachtige instrumentale opening (het steeds terugkerende motief van twee noten zou het breken van het brood symboliseren). Het koor: geef de hongerige brood, neem degene die in de ellende zit in huis en kleedt wie naakt is! 

De muziek geeft zoals zo vaak bij Bachs cantates op velerlei manieren uitdrukking aan de tekst en ook verder is er heel erg veel te horen. Bijvoorbeeld in de drie fuga’s op de tekstfragmenten:

Brich dem Hungrigen,

Alsdenn wird dein Licht en

Und die herrlichkeit. 

Maarten ’t Hart heeft het over een ‘aangrijpend beginkoor dat dagelijks zou moeten opklinken in gelegenheden waar veel geld verdiend wordt (banken, beurzen)’.

 

 

2. Recitativo

 

Der reiche Gott wirft seinen Überfluss
Auf uns, die wir ohn ihn auch nicht den Odem haben.
Sein ist es, was wir sind; er gibt nur den Genuss,
Doch nicht, dass uns allein
Nur seine Schätze laben.
Sie sind der Probestein,
Wodurch er macht bekannt,
Dass er der Armut auch die Notdurft ausgespendet,
Als er mit milder Hand,
Was jener nötig ist, uns reichlich zugewendet.
Wir sollen ihm für sein gelehntes Gut
Die Zinsen nicht in seine Scheuren bringen;
Barmherzigkeit, die auf dem Nächsten ruht,
Kann mehr als alle Gab ihm an das Herze dringen.

 

 

2. Recitatief (bas)


Continuo

 

 

Een bas-recitatief waarin Gods barmhartigheid wordt geroemd (en ons tot voorbeeld gesteld).

 

 

3. Aria


Den wir dorten bringen ein. Seinem Schöpfer noch auf Erden
Nur im Schatten ähnlich werden,
Ist im Vorschmack selig sein.
Sein Erbarmen nachzuahmen,
Streuet hier des Segens Samen

 

 

3. Aria (alt)


Viool solo, Hobo I, Continuo

 

 

Een aria met een heerlijk duet van viool en hobo: de hemel op aarde...

 

 

Zweiter Teil

 

Deel twee

 

 

4. Aria

 

Wohlzutun und mitzuteilen vergesset nicht; denn solche Opfer gefallen Gott wohl.

 

4.Aria (bas)


Continuo

 

Hebreeën  13 vs 16

En houd de liefdadigheid en de onderlinge solidariteit in ere, want dat zijn offers waarin God behagen schept.

 

 

Het tweede deel - het deel na de preek - begint met een bas-aria, met wederom de boodschap goéd te doen. Mooi, die rol voor de continuo, in dit geval orgel en cello!

 

 

5. Aria

 

Höchster, was ich habe,
Ist nur deine Gabe.
Wenn vor deinem Angesicht
Ich schon mit dem meinen
Dankbar wollt erscheinen,
Willt du doch kein Opfer nicht.

 

5. Aria (sopraan)


Fluit I & II all' unisono, Continuo

 

 

In de aria  – vol dankbaarheid - spelen twee fluiten een hoofdrol. Zou je dit al gevoelig kunnen noemen, dan volgt het:

 

 

6. Recitativo

 

Wie soll ich dir, o Herr, denn sattsamlich vergelten,
Was du an Leib und Seel mir hast zugutgetan?
Ja, was ich noch empfang, und solches gar nicht selten,
Weil ich mich jede Stund noch deiner rühmen kann?
Ich hab nichts als den Geist, dir eigen zu ergeben,
Dem Nächsten die Begierd, dass ich ihm dienstbar werd,
Der Armut, was du mir gegönnt in diesem Leben,
Und, wenn es dir gefällt, den schwachen Leib der Erd.
Ich bringe, was ich kann, Herr, lass es dir behagen,
Dass ich, was du versprichst, auch einst davon mög tragen.

 

 

6. Recitatief (alt)


Viool I & II, Altviool, Continuo

 

 

Een onbegrijpelijk subtiel recitatief: om de adem twee minuten lang in te houden...

 

 

7. Choral

 

Selig sind, die aus Erbarmen
Sich annehmen fremder Not,
Sind mitleidig mit den Armen,
Bitten treulich für sie Gott.
Die behülflich sind mit Rat,
Auch, womöglich, mit der Tat,
Werden wieder Hülf empfangen
Und Barmherzigkeit erlangen.

 

 

7. Koraal

 

Fluit I & II in octava, Hobo I & I,I  Viool I met de Sopraan, Viool II met de Alt, Altviool met de Tenor,  Continuo

 

 

Het laatste koraal is op een melodie die vele protestanten talloze malen hebben gezongen: zalig zijn zij die zich de nood van anderen aantrekken.

 

 

 

 

 

Belangrijkste bronnen

 

 

- De wereld van de Bach-cantates, red. Christoph Wolff (Uitg. Uniepers, 1995/2003)

- Maarten ’t Hart: Johann Sebastian Bach  (Uitg. Arbeiderspers / Uitg. Joan Records, 2000)

- Albert Schweitzer: J.S.Bach (Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908, zevende druk, 1929)

- Dingeman van Wijnen - cd-Boekje Brilliant Classics

- De Bijbelteksten zijn ontleend aan ‘De Nieuwe Bijbelvertaling’, © Nederlands Bijbelgenootschap, 2004

 

 

 

De Bach-cantates op internet

- http://www.bach-cantatas.com (Engelstalig)

- http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html (Engelstalig: alle teksten van Bachs vocale werk)

 

Bach-inleidingen op internet

- http://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach (Nederlandstalig)

- http://www.muziekweb.nl/thema/bach (Nederlandstalig)

- http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie (Duitstalig)

 

Bach startpagina’s

- http://bach.pagina.nl(Nederlandstalig, ism Startpagina) 

- http://bach.startkabel.nl (Nederlandstalig)

- http://www.jsbach.net/bcs/index.html (Engelstalig: Bach Central Station)

 

 

 

 

 

Mailinglist

 

 

Regelmatig verschijnen er nieuwe beschrijvingen van cantates op deze website, of worden bestaande teksten verbeterd en/of uitgebreid:

 

a. Wil je op de hoogte blijven van alle updates van de website www.hoogtelijnen.nl , inclusief de beschrijvingen van de Bach-cantates, stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld ‘aanmelden mailinglist Hoogtelijnen’.

 

b. Wil je alleen op de hoogte blijven van de updates van de rubriek Bach-cantates? Dat kan ook: stuur dan een e-mailtje naar: contact@hoogtelijnen.nl o.v.v. ‘aanmelden mailinglist Bach-cantates’.

 

Afmelden gaat even eenvoudig: stuur een e-mailtje o.v.v. afmelden ‘mailinglist Hoogtelijnen’ resp. ‘afmelden mailinglist Bach-cantates’.

 

 

 

 

 

www.hoogtelijnen.nl  - de-Bach-cantates  -  contact@hoogtelijnen.nl