De Bach-cantates

 

BWV 115    Mache dich, mein Geist, bereit

 

 

 

 

 

 

 

 

Daniël Schär: zur Kantate BWV 115:

MACHE DICH MEIN GEIST BEREIT

31.01.2001      70x70 cm      Acryl auf Leinwand

 

(adres Daniël Schär: zie ‘ bronnen’)

 

 

 

beschrijving voor www.hoogtelijnen.nl,    © anne lever

 

startversie: 23 06 04  -  laatste versie: 04 08 05

 

 

 

1703-1707

 

¨Arnstadt

 

Organist van de Neue Kirche

1707-1708

 

¨ Mühlhausen

 

Organist van de St.-Blasiuskirche

1708-1717

 

¨ Weimar

 

Organist & concertmeester v. d. Hofkapel

1717-1723

 

¨ Köthen

 

Kapelmeester van vorst Leopold von Anhalt-Köthen

1723-1750

 

¨ Leipzig

 

Thomascantor

 

> ’23-’24 (1e Jaargang)

> ’24-’25 (2e Jaargang)

> ’25-’27 (3e Jaargang)

> ’28-’29 (4e Jaargang)

> 1729 en later

 

 

 

 

Solisten: Sopraan, Alt, Tenor, Bas.

Koor /  Hoorn, Traverso, Hobo d’amore, Viool I & II , Altviool, Cello piccolo, Continuo

 

1ste zondag na Trinitatis,  05.11.1724

 

¨¨¨

 

 

Een door velen hooggeprezen cantate. Ik sluit me graag bij het gejubel aan. Vanwege de geweldige sopraan-aria, maar ook vanwege andere prachtige delen, zoals het verrukkelijke openingskoraal.

 

 

 

 

1. Choral

 

Mache dich, mein Geist, bereit,
Wache, fleh und bete,
Dass dich nicht die böse Zeit
Unverhofft betrete;
Denn es ist
Satans List
Über viele Frommen
Zur Versuchung kommen.

 

 

1.  Koraal

 

Hoorn, Traverso, Hobo d'amore, Viool I & II, Continuo

 

Wat gebeurt hier ongelooflijk veel en wat is het prachtig! De traverso, de hobo en de viool spelen de melodie van Straf mich nicht in deinem Zorn, wat de toehoorders meteen op het spoor zet van het thema van de cantate.

 

 

2. Aria

 

Ach schläfrige Seele, wie? ruhest du noch?
Ermuntre dich doch!
    Es möchte die Strafe dich plötzlich erwecken
    Und, wo du nicht wachest,
    Im Schlafe des ewigen Todes bedecken.

 

2. Aria (alt)

 

Hobo d'amore, Viool I & II, Altviool, Continuo

 

De alt-aria die volgt is grotendeels een rustig stuk, dat wel acht minuten duurt: Ach släfriche Seele, wie? ruhest du noch? Ermuntre dich doch!

Wat een verrukkelijke, dromerige melodie van strijkers en hobo!

De bedoeling is natuurlijk wel dat de mens niet in lethargie blijft steken, dus is er halverwege even een versnelling: Es möchte die Strafe dich plötzlich erwecken.

Dan volgt de 'herhaling'.

 

 

3. Recitativo

 

Gott, so vor deine Seele wacht,
Hat Abscheu an der Sünden Nacht;
Er sendet dir sein Gnadenlicht
Und will vor diese Gaben,
Die er so reichlich dir verspricht,
Nur offne Geistesaugen haben.
Des Satans List ist ohne Grund,
Die Sünder zu bestricken;
Brichst du nun selbst den Gnadenbund,
Wirst du die Hilfe nie erblicken.
Die ganze Welt und ihre Glieder
Sind nichts als falsche Brüder;
Doch macht dein Fleisch und Blut hiebei
Sich lauter Schmeichelei.

 

 

3. Recitatief (bas) 

 

Continuo

 

Een bas-recitatief vormt de verbinding tussen de twee aria’s: over zondaars en genade...

 

 

4. Aria

 

Bete aber auch dabei
Mitten in dem Wachen!
Bitte bei der großen Schuld
Deinen Richter um Geduld,
Soll er dich von Sünden frei
Und gereinigt machen!

 

4. Aria (sopraan) 

 

Traverso, Cello piccolo, Continuo

 

Weemoedig zingt de sopraan haar Bete. Traverso en cello piccolo spelen ondertussen hun eigen spel. De continuo ondersteunt. Overtuigd van grote schuld wordt om vergiffenis gevraagd: dat hij je van zonden vrij en gereinigd make.

 

Maarten ’t Hart schrijft over deze aria: ‘... een van de meest verfijnde solo’s in alle cantates... Vestdijk zegt van dit stuk: “Subtiele tweestemmigheid, waarbij telkens in sequensen noneakkoorden van verschillende aard ontstaan, buitengewoon mooi”. Ik wil eraan toevoegen: dit is nu een van die stukken die maken dat je je leven lang voor Bach op je knieën ligt.’

 

 

5. Recitativo

 

Er sehnet sich nach unserm Schreien,
Er neigt sein gnädig Ohr hierauf;
Wenn Feinde sich auf unsern Schaden freuen,
So siegen wir in seiner Kraft:
Indem sein Sohn, in dem wir beten,
Uns Mut und Kräfte schafft
Und will als Helfer zu uns treten.

 

 

5. Recitatief (tenor) 

 

Continuo

 

Na al deze schoonheid rest je nog twee keer een minuut. De eerste is voor een tenor-recitatief waarin hoop en optimisme de overhand krijgen. 

 

 

6. Choral

 

Drum so lasst uns immerdar
Wachen, flehen, beten,
Weil die Angst, Not und Gefahr
Immer näher treten;
Denn die Zeit
Ist nicht weit,
Da uns Gott wird richten
Und die Welt vernichten.

 

 

6. Koraal  

 

Hoorn, Traverso, Hobo d'amore en Viool I met de Sopraan, Viool II met de Alt, Altviool met de Tenor,   Continuo

 

Afsluitend dan nog een mooi, eenvoudig koraal: de genade is veel groter dan de zonde.

 

 

 

 

¨ De belangrijkste bronnen

 

- De wereld van de Bach-cantates, red. Christoph Wolff (Uitg. Uniepers, 1995/2003).

- Maarten ’t Hart: Johann Sebastian Bach  (Uitg. Arbeiderspers / Uitg. Joan Records, 2000).

- Albert Schweitzer: J.S.Bach, Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908 (zevende druk, 1929, blz. ...

- cd-Boekje Brilliant Classics (Clemens Romijn).

 

- schilderij Daniël Schär: http://www.schaer-art.ch/galerie/kantaten_2001/index.html



 

- Internet:

 

De Bach-cantates op internet

> http://www.bach-cantatas.com/ (Engelstalig)

> http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html (Engelstalig: alle teksten van Bachs vocale werk)

 

Bach-inleidingen op internet

> http://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach (Nederlandstalig)

> http://www.muziekweb.nl/thema/bach/ (Nederlandstalig)

> http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie/ (Duitstalig)

 

Bach startpagina’s

> http://bach.pagina.nl/ (Nederlandstalig, ism Startpagina) 

> http://bach.startkabel.nl/ (Nederlandstalig)

> http://www.jsbach.net/bcs/index.html (Engelstalig: Bach Central Station)

 

Muziek / algemeen

> http://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdpagina

 

 

¨ Mailinglist

 

Regelmatig verschijnen er nieuwe beschrijvingen van cantates op deze website, of worden bestaande teksten verbeterd en/of uitgebreid:

 

a. Wil je op de hoogte blijven van alle updates van de website www.hoogtelijnen.nl , inclusief de beschrijvingen van de Bach-cantates, stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld ‘aanmelden mailinglist Hoogtelijnen’.

 

b. Wil je alleen op de hoogte blijven van de updates van de rubriek Bach-cantates? Dat kan ook: stuur dan een e-mailtje naar: contact@hoogtelijnen.nl o.v.v. ‘aanmelden mailinglist Bach-cantates’.

 

Afmelden gaat even eenvoudig: stuur een e-mailtje o.v.v. afmelden ‘mailinglist Hoogtelijnen’ resp. ‘afmelden mailinglist Bach-cantates’.

 

¨¨¨

 

 

 

 

 

www.hoogtelijnen.nl  - de-Bach-cantates – contact@hoogtelijnen.nl