hoogtelijnen.nl   digitaal magazine over kunst, natuur, mens en politiek  het oor:  j.s. bach

 

 

 

 

j.s. bach:  cantate bwv 6

 

Bleib bei uns denn es will Abend werden

 

 

bwv6 250 800px-supper_at_emmaus_by_caravaggio

 

 

© Anne Lever

 

 

Afb: Caravaggio: de maaltijd in Emmaüs

 

 

 

Op de hoogte blijven?

 

De algemene e-Nieuwsbrief van Hoogtelijnen verschijnt  ongeveer 1 x per kwartaal. De speciale e-Nieuwsbrief over het cantate-project verschijnt onregelmatig. Aanmelden?

Kijk onderaan deze pagina.

 

 

Laatste herziene versie:

5 nov. 2010

 

 

Alle Bach-pagina’s op Hoogtelijnen zijn aan te klikken in de linker kolom.

 

Inleiding op cantate-project

 

Op de startpagina van de cantates op Hoogtelijnen vind je naast een inleiding op het project ook voorzichtige aanbevelingen.

Klik in de linkerkolom op ‘inleiding en suggesties’.

 

 

1703-1707

 

¨Arnstadt

 

Organist van de Neue Kirche

 

1707-1708

 

¨ Mühlhausen

 

Organist van de St.-Blasiuskirche

 

1708-1717

 

¨ Weimar

 

Organist & concertmeester v. d. Hofkapel

 

1717-1723

 

¨ Köthen

 

Kapelmeester van vorst Leopold von Anhalt-Köthen

 

1723-1750

 

¨ Leipzig

 

Thomascantor

 

>  ’23-’24:    1e Jaarg.

>  ’24-’25:    2e Jaarg.

>  ’25-’27:    3e Jaarg.

>  ’28-’29:    4e Jaarg.

>  vanaf 1729

 

 

Datering

2e Paasdag,  tweede jaargang in Leipzig, 02 04 1725.

Mogelijk gebruikte Bach hier - elementen van - een wereldlijke cantate uit zijn tijd in Köthen (Wolff, blz. 27).

 

Bezetting

Solisten: Sopraan, Alt, Tenor, Bas.

Koor, Trompet, Hobo I/II, Hobo da caccia I/II, Viool I/II, Altviool, Cello piccolo, Continuo

    

 

 

 

Vooraf

 

“Een prachtwerk”

  

Als je voor deze cantate een paar zinnen zou hebben, dan hoef je niets anders te zeggen dan Maarten ’t Hart doet:

‘Een prachtwerk. Openingskoor grandioos. Alt-aria met hobo-begeleiding wonderschoon. Koraalbewerking voor sopraan en cello piccolo boven alle lof verheven. Tenor-aria ook schitterend.’

 

De cantate is opgebouwd rond het verhaal van de Emmaüsgangers: twee leerlingen van Jezus die volgens het evangelie van Lukas enkele dagen na Jezus’ dood - op de eerste dag van de nieuwe week – naar het gehucht Emmaüs gaan. Onderweg komen ze een man tegen die met hen oploopt. Deze vraagt waarover de twee zo druk lopen te praten. Een van de twee, Kleopas, verbaasd zich erover dat de man niet weet wat er in Jeruzalem gebeurd is en verteld over de veroordeling en kruisiging van Jezus. ‘Wij leefden in de hoop dat hij degene was die Israël zou bevrijden.’ De man reageert (Lukas 24 vs 13-35):

 

Toen zij hij tegen hen: ‘Hebt u dan zo weinig verstand en bent u zo traag van begrip dat u niet gelooft in alles wat de profeten gezegd hebben? Moest de messias al dat lijden niet ondergaan om zijn glorie binnen te gaan?’

Daarna verklaarde hij hun wat er in al de Schriften over hem geschreven stond, en hij begon bij Mozes en de Profeten.

Ze naderden het dorp waarheen ze op weg waren. Jezus deed alsof hij verder wilde reizen. Maar ze drongen er sterk op aan om dat niet te doen en zeiden: ‘Blijf bij ons want het is bijna avond en de dag loopt ten einde’. Hij ging mee het dorp in en bleef bij hen. Toen hij met hen aan tafel aanlag, nam hij het brood, sprak het zegengebed uit, brak het en gaf het hun. Nu werden hun ogen geopend en herkenden ze hem. Maar hij werd onttrokken aan hun blik. Daarop zeiden ze tegen elkaar: ‘Brandde ons hart niet toen hij onderweg met ons sprak en de Schriften voor ons ontsloot?’ Ze stonden op en gingen meteen terug naar Jeruzalem, waar ze de elf en de anderen aantroffen die tegen hen zeiden: ‘De Heer is werkelijk uit de dood opgewekt en hij is aan Simon verschenen’. De twee leerlingen vertelden wat er onderweg gebeurd was en hoe hij zich aan hen kenbaar had gemaakt door het breken van het brood.   

 

 

 

 

De cantate

 

 

1. Coro

 

Bleib bei uns, denn es will Abend werden, und der Tag hat sich geneiget.

 

1. Koor

 

Hobo I/II, Hobo da caccia, Viool I/II, Altviool, Continuo

 

 

Twee discipelen zijn enkele dagen na jezus’ dood op weg naar Emmaüs. Van Jezus’ wederopstanding weten ze nog niets. Ze ontmoeten Jezus (zie de tekst uit Lukas, hierboven).

Dat de avond valt, is in het openingskoor goed terug te horen. Langzaam en smekend zingt het koor Bleib bei uns.. Een kleine versnelling, dan al die stemmen, en dan weer het bijna hulpeloze Bleib bei uns! Prachtige partij voor hobo en viool. Misschien wel een van Bachs mooiste openingskoren, voor een deel in motetstijl, voor een ander deel in concertante stijl (Wolff, blz. 650).

Albert Schweitzer: 'Een muzikaal poëtisch meesterwerk'.

 

 

2. Aria

 

Hochgelobter Gottessohn,
Laß es dir nicht sein entgegen,
Dass wir itzt vor deinem Thron
Eine Bitte niederlegen:
Bleib, ach bleibe unser Licht,
Weil die Finsternis einbricht.

 

2. Aria (alt)

 

Hobo da caccia, Continuo

 

 

In de door 't Hart genoemde, inderdaad wonderschone alt-aria wordt het onderwerp van de cantate nader uitgewerkt: Bleib, ach bleibe unser Licht. En inderdaad, de hobo heeft een prachtige partij. Aan de ‘onderkant’ geeft de continuo deze aria nog een extra zetje.  

 

 

3. Choral

Ach bleib bei uns, Herr Jesu Christ,
Weil es nun Abend worden ist,
Dein göttlich Wort, das helle Licht,
Laß ja bei uns auslöschen nicht.

In dieser letzt'n betrübten Zeit
Verleih uns, Herr, Beständigkeit,
Dass wir dein Wort und Sakrament
Rein b'halten bis an unser End.

 

3. Koraal

 

Cello piccolo, Continuo

 

Tekst: Nikolaus Selnecker (1611)

 

 

Het koraal met de sopraan, ja, prachtig met die cello piccolo en de continuo!

Later is dit koraal door Bach overigens voor orgel bewerkt, nl  BWV 649, één van de zgn.  Schübler-koralen. Mooi om er naast te leggen. Bij wijze van spreken speel je de sopraan op het orgel met de ene hand en de cello met de andere. In de helft van de tijd...

    

 

4. Recitativo

 

Es hat die Dunkelheit
An vielen Orten überhand genommen.
Woher ist aber dieses kommen?
Bloß daher, weil sowohl die Kleinen als die Großen
Nicht in Gerechtigkeit
Vor dir, o Gott, gewandelt
Und wider ihre Christenpflicht gehandelt.
Drum hast du auch den Leuchter umgestoßen.

 

 

4. Recitatief (bas) 

 

Continuo

 

 

Het recitatief van de bas gaat over licht en duisternis - let op het prachtige eind als de bas zingt dat den Leuchter umgestossen is.

 

5. Aria

 

Jesu, lass uns auf dich sehen,
Dass wir nicht
Auf den Sündenwegen gehen.
Laß das Licht
Deines Worts uns heller scheinen
Und dich jederzeit treu meinen.

 

5. Aria (tenor)

 

Viool I/II, Altviool, Continuo

 

 

Dan volgt een verlossende tenor-aria met ook weer prachtige instrumentale melodieën 'onder' de tenor, waarin nogmaals prachtige parallellen tussen tekst en muziek.  

 

 

6. Choral

 

Beweis dein Macht, Herr Jesu Christ,
Der du Herr aller Herren bist;
Beschirm dein arme Christenheit,
Dass sie dich lob in Ewigkeit.

 

6. Koraal

 

Viool I en Hobo I/II (met de sopraan), Viool II en Hobo da caccia (met de alt), Viool (met de tenor), Continuo

 

Tekst: Martin Luther (1642)

 

Aan het eind van deze cantate is er nog een klein minuutje voor een ‘simpel’ koraal. Beschirm dein arme Christenheit, dass sie dich lob in Ewigkeit.

 

 

 

 

Belangrijkste bronnen

 

 

- De wereld van de Bach-cantates, red. Christoph Wolff (Uitg. Uniepers, 1995/2003)

- Maarten ’t Hart: Johann Sebastian Bach  (Uitg. Arbeiderspers / Uitg. Joan Records, 2000)

- Albert Schweitzer: J.S.Bach (Breitkopf & Härtel, Leipzig 1908, zevende druk, 1929)

- cd-Boekje Brilliant Classics

- De Bijbelteksten zijn ontleend aan ‘De Nieuwe Bijbelvertaling’, © Nederlands Bijbelgenootschap, 2004

 

 

De Bach-cantates op internet

- http://www.xs4all.nl/~eduardvh/ (Nederlandstalig)

- http://www.bach-cantatas.com (Engelstalig)

- http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html (Engelstalig: alle teksten van Bachs vocale werk)

 

Bach-inleidingen op internet

- http://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach (Nederlandstalig)

- http://www.muziekweb.nl/thema/bach (Nederlandstalig)

- http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie (Duitstalig)

 

Bach startpagina’s

- http://bach.pagina.nl(Nederlandstalig, ism Startpagina) 

- http://bach.startkabel.nl (Nederlandstalig)

- http://www.jsbach.net/bcs/index.html (Engelstalig: Bach Central Station)

 

 

 

 

e-Nieuwsbrief

 

 

Regelmatig verschijnen er nieuwe beschrijvingen van cantates op deze website, of worden bestaande teksten verbeterd en/of uitgebreid.

 

a. Wil je op de hoogte blijven van alle updates van de website www.hoogtelijnen.nl , inclusief de beschrijvingen van de Bach-cantates, stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld ‘aanmelden e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’.

 

b. Wil je alleen op de hoogte blijven van de updates van de rubriek Bach-cantates? Dat kan ook: stuur dan een e-mailtje naar: contact@hoogtelijnen.nl o.v.v. ‘aanmelden e-Nieuwsbrief Bach-cantates’.

 

Afmelden gaat even eenvoudig: stuur een e-mailtje o.v.v. afmelden ‘e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’ resp. ‘afmelden e-Nieuwsbrief Bach-cantates’.

 

 

 

jsbsig1 handtekening

 

 

www.hoogtelijnen.nl  -  de-Bach-cantates  -  contact@hoogtelijnen.nl

 

 

een pagina van hoogtelijnen sinds juni 2004