|
hoogtelijnen.nl digitaal
magazine over kunst, natuur, mens en politiek de bach-cantates |
|||||||
|
j.s. bach: cantate bwv 6 Bleib bei uns
denn es will Abend werden
Caravaggio:
de maaltijd in Emmaüs © Anne Lever |
|||||||
|
|
|||||||
|
Op de hoogte blijven? De algemene e-Nieuwsbrief van
Hoogtelijnen verschijnt 1 à 2 x p.
mnd. De speciale e-Nieuwsbrief over het cantate-project verschijnt
onregelmatig. Aanmelden? Kijk onderaan deze pagina. |
Laatste herziene versie: 06 03 08 (Eerste versie: 24 06 04) Alle Bach-pagina’s op Hoogtelijnen zijn aan te klikken in de linker
kolom. |
Inleiding op cantate-project Op de startpagina van de cantates op Hoogtelijnen vind je naast een
inleiding op het project ook nieuws en voorzichtige aanbevelingen. Klik in de linkerkolom op ‘inleiding en suggesties’. |
|||||
|
|
|||||||
|
1703-1707 ¨Arnstadt Organist van de Neue Kirche |
1707-1708 ¨ Mühlhausen Organist van de
St.-Blasiuskirche |
1708-1717 ¨ Weimar Organist &
concertmeester v. d. Hofkapel |
1717-1723 ¨ Köthen Kapelmeester
van vorst Leopold von Anhalt-Köthen |
1723-1750 ¨ Leipzig Thomascantor >
’23-’24: 1e
Jaarg. > ’24-’25: 2e Jaarg. >
’25-’27: 3e
Jaarg. >
’28-’29: 4e
Jaarg. > vanaf 1729 |
|||
|
Datering 2e Paasdag, tweede jaargang in Leipzig, 02 04 1725. Mogelijk gebruikte Bach hier
- elementen van - een wereldlijke cantate uit zijn tijd in Köthen (Wolff,
blz. 27). Bezetting Solisten: Sopraan, Alt, Tenor, Bas. Koor, Trompet, Hobo I/II, Hobo
da caccia I/II, Viool I/II, Altviool, Cello piccolo, Continuo |
|||||||
|
|
|||||||
|
Vooraf “Een prachtwerk” Als je
voor deze cantate een paar zinnen zou hebben, dan hoef je niets anders te zeggen
dan Maarten ’t Hart doet: ‘Een prachtwerk.
Openingskoor grandioos. Alt-aria met hobo-begeleiding wonderschoon.
Koraalbewerking voor sopraan en cello piccolo boven alle lof verheven.
Tenor-aria ook schitterend.’ De cantate is opgebouwd rond het verhaal van de
Emmaüsgangers: twee leerlingen van Jezus die volgens het evangelie van Lukas
enkele dagen na Jezus’ dood - op de eerste dag van de nieuwe week – naar het
gehucht Emmaüs gaan. Onderweg komen ze een man tegen die met hen oploopt.
Deze vraagt waarover de twee zo druk lopen te praten. Een van de twee,
Kleopas, verbaasd zich erover dat de man niet weet wat er in Jeruzalem
gebeurd is en verteld over de veroordeling en kruisiging van Jezus. ‘Wij
leefden in de hoop dat hij degene was die Israël zou bevrijden.’ De man
reageert: Lukas 24 vs 13-35 Toen zij hij tegen hen: ‘Hebt u dan zo weinig
verstand en bent u zo traag van begrip dat u niet gelooft in alles wat de
profeten gezegd hebben? Moest de messias al dat lijden niet ondergaan om zijn
glorie binnen te gaan?’ Daarna verklaarde hij hun wat er in al de
Schriften over hem geschreven stond, en hij begon bij Mozes en de Profeten. Ze naderden het dorp waarheen ze op weg waren. Jezus deed alsof hij verder wilde reizen. Maar ze drongen er sterk op aan om dat niet te doen en zeiden: ‘Blijf bij ons want het is bijna avond en de dag loopt ten einde’. Hij ging mee het dorp in en bleef bij hen. Toen hij met hen aan tafel aanlag, nam hij het brood, sprak het zegengebed uit, brak het en gaf het hun. Nu werden hun ogen geopend en herkenden ze hem. Maar hij werd onttrokken aan hun blik. Daarop zeiden ze tegen elkaar: ‘Brandde ons hart niet toen hij onderweg met ons sprak en de Schriften voor ons ontsloot?’ Ze stonden op en gingen meteen terug naar Jeruzalem, waar ze de elf en de anderen aantroffen die tegen hen zeiden: ‘De Heer is werkelijk uit de dood opgewekt en hij is aan Simon verschenen’. De twee leerlingen vertelden wat er onderweg gebeurd was en hoe hij zich aan hen kenbaar had gemaakt door het breken van het brood. |
|||||||
|
|
|||||||
|
De cantate |
|||||||
|
1. Coro Bleib bei uns, denn es will Abend werden, und der Tag hat
sich geneiget. |
1. Koor Hobo I/II, Hobo da caccia, Viool I/II, Altviool, Continuo
Twee discipelen zijn
enkele dagen na jezus’ dood op weg naar Emmaüs. Van Jezus’ wederopstanding
weten ze nog niets. Ze ontmoeten Jezus (zie de tekst uit Lukas, hierboven). Dat de avond valt, is
in het openingskoor goed terug te horen. Langzaam en smekend zingt het koor Bleib
bei uns.. Een kleine versnelling, dan al die stemmen, en dan weer het
bijna hulpeloze Bleib bei uns! Prachtige partij voor hobo en viool.
Misschien wel een van Bachs mooiste openingskoren, voor een deel in
motetstijl, voor een ander deel in concertante stijl (Wolff, blz. 650). Albert Schweitzer: 'Een
muzikaal poëtisch meesterwerk'. |
||||||
|
2. Aria Hochgelobter Gottessohn, |
2. Aria (alt) Hobo da caccia,
Continuo
In de door 't Hart
genoemde, inderdaad wonderschone alt-aria wordt het onderwerp van de cantate
nader uitgewerkt: Bleib, ach bleibe unser Licht. En inderdaad, de hobo
heeft een prachtige partij. Aan de ‘onderkant’ geeft de continuo deze aria
nog een extra zetje. |
||||||
|
3. Choral Ach bleib bei uns, Herr Jesu Christ, In dieser letzt'n betrübten Zeit |
3.
Koraal Cello piccolo, Continuo
Tekst:
Nikolaus Selnecker (1611) Het koraal met de sopraan,
ja, prachtig met die cello piccolo en de continuo! Later is dit koraal door Bach
overigens voor orgel bewerkt, nl BWV
649, één van de zgn.
Schübler-koralen. Mooi om er naast te leggen. Bij wijze van spreken
speel je de sopraan op het orgel met de ene hand en de cello met de andere.
In de helft van de tijd... |
||||||
|
4. Recitativo Es hat die Dunkelheit |
4. Recitatief (bas) Continuo
Het recitatief van de
bas gaat over licht en duisternis - let op het prachtige eind als de bas
zingt dat den Leuchter umgestossen is. |
||||||
|
5. Aria Jesu, lass uns auf dich sehen, |
5.
Aria (tenor) Viool I/II, Altviool, Continuo
Dan volgt een verlossende
tenor-aria met ook weer prachtige instrumentale melodieën 'onder' de tenor,
waarin nogmaals prachtige parallellen tussen tekst en muziek. |
||||||
|
6. Choral Beweis dein Macht, Herr Jesu Christ, |
6. Koraal Viool I en Hobo I/II (met de sopraan), Viool
II en Hobo da caccia (met de alt), Viool (met de tenor), Continuo Tekst: Martin Luther (1642) Aan het eind van deze
cantate is er nog een klein minuutje voor een ‘simpel’ koraal. Beschirm
dein arme Christenheit, dass sie dich lob in Ewigkeit. |
||||||
|
|
|||||||
|
Belangrijkste bronnen - De wereld van de
Bach-cantates, red. Christoph Wolff (Uitg. Uniepers, 1995/2003) - Maarten ’t Hart: Johann
Sebastian Bach (Uitg. Arbeiderspers / Uitg.
Joan Records, 2000) - Albert Schweitzer: J.S.Bach (Breitkopf &
Härtel, Leipzig 1908, zevende druk, 1929) - cd-Boekje Brilliant Classics - De
Bijbelteksten zijn ontleend aan ‘De
Nieuwe Bijbelvertaling’, ©
Nederlands Bijbelgenootschap, 2004 De Bach-cantates op internet - http://www.xs4all.nl/~eduardvh/ (Nederlandstalig) - http://www.bach-cantatas.com (Engelstalig) - http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/bach.html (Engelstalig: alle teksten van Bachs vocale
werk) Bach-inleidingen op internet - http://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Sebastian_Bach (Nederlandstalig) - http://www.muziekweb.nl/thema/bach (Nederlandstalig) - http://www.s-line.de/homepages/bachdiskographie (Duitstalig) Bach startpagina’s - http://bach.pagina.nl(Nederlandstalig, ism
Startpagina) - http://bach.startkabel.nl (Nederlandstalig) - http://www.jsbach.net/bcs/index.html (Engelstalig:
Bach Central Station) |
|||||||
|
|
|||||||
|
e-Nieuwsbrief Regelmatig verschijnen er nieuwe beschrijvingen
van cantates op deze website, of worden bestaande teksten verbeterd en/of
uitgebreid. a. Wil je op de
hoogte blijven van alle updates van de website www.hoogtelijnen.nl ,
inclusief de beschrijvingen van de Bach-cantates, stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld
‘aanmelden e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’. b. Wil je alleen op
de hoogte blijven van de updates van de rubriek Bach-cantates? Dat kan
ook: stuur dan een e-mailtje naar: contact@hoogtelijnen.nl o.v.v.
‘aanmelden e-Nieuwsbrief Bach-cantates’. Afmelden gaat even
eenvoudig: stuur een e-mailtje o.v.v. afmelden ‘e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’
resp. ‘afmelden e-Nieuwsbrief Bach-cantates’. |
|||||||
|
www.hoogtelijnen.nl -
de-Bach-cantates - contact@hoogtelijnen.nl |
|||||||
