hoogtelijnen.nl digitaal magazine over kunst, natuur, mens en politiek het oor: j.s. bach
de cantates van johann sebastian bach feiten, teksten, achtergronden alle bach-pagina’s zijn aan te klikken in de linkerkolom
Inhoud van deze overzichtspagina 1. Het cantate-project op Hoogtelijnen 2. Speciaal aanbevolen? 3. Uitvoeringen 4. Over de nieuwsbrieven Scroll voor deze onderwerpen naar onderen		Nieuw op Hoogtelijnen ¨ Iedere maandag een nieuwe Foto van de Week. ¨ Column van Janiek Kistemaker: hondje. Over een nerveus hondje dat eindigt in het IJsselmeer. En: is het verleden een hond? ¨ Column in de serie mens & werk: over optimisme en hoop. Optimisme is prettig en handig, maar kun je het ontwikkelen als eigenschap? ¨ Trailwalker: non-stop wandeltocht van 100 kilometer over de Veluwe. Tevens sponsorloop t.b.v. onderwijsprojecten OxfamNovib. Steun bijv. groep 4! ¨ Een derde ‘Zeer Kort Verhaal’ van Anne Lever: over Poolse buschauffeurs die een zomer werk vonden in een onbekende stad met een vreemde taal.
adv.	Op de hoogte blijven? De algemene e-Nieuwsbrief van hoogtelijnen verschijnt ong. 1 x p. kwartaal. De speciale e-Nieuwsbrief over het cantate-project verschijnt zeer onregelmatig. Aanmelden? Zie onderaan deze pagina.
anne lever coaching, training & advies www.annelever.nl
1. Het cantate-project op Hoogtelijnen Een cantate is een koorwerk met orkest en solisten, op basis van een doorlopende tekst. Van Johann Sebastian Bach zijn ruim tweehonderd, voor het grootste deel kèrkelijke cantates bewaard gebleven. Deze schatkamer is zo groot dat een mens er haast wel in moét verdwalen. Om een indruk te geven van de omvang: gemiddeld duurt een cantate zo’n twintig minuten, dus zet je ze allemaal op cd, dan is het resultaat een serie van zeventig cd’s. Ontdekkingstocht Het project 'de cantate-beschrijvingen' is ontstaan uit fascinatie. Het is de ontdekkingstocht van een liefhebber van de muziek van Bach, die door veel te luisteren (en te lezen) probeert steeds dieper door te dringen in de ‘één na de andere’ cantate. De beschrijvingen op deze website proberen iets van de schoonheid en complexiteit van de cantates over te brengen en zijn bedoeld om tijdens het luisteren te lezen. Ze volgen de muziek op de voet. Op het moment dat je dit leest is deze ontdekkingstocht nog volop bezig. In de eerste plaats omdat het verzamelen van informatie en het samenstellen van de beschrijvingen veel tijd en aandacht kost. Bij de start van deze website – begin 2005 - werden er zo’n 25 geplaatst en dat is dus nog niet veel meer dan 10%. Met enige regelmaat zullen er nieuwe beschrijvingen geplaatst worden, maar het zal zeker een paar jaar duren voordat je alle cantates in de lijst linksonder aan kunt klikken. In de tweede plaats zijn er altijd weer nieuwe dingen te ontdekken. Door te herluisteren (in een andere stemming en/of levensfase), door verder te lezen over de cantates of door opmerkingen van mede-luisteraars en ‘specialisten’. Al met al dekt het begrip ‘project’ (een plan met een kop en een staart) maar ten dele de lading. Door de bomen het bos... Misschien heb je min of meer toevallig een of twee cd’s met Bach-cantates in huis. Dan weet je dus voorlopig naar welke zes of zeven cantates je gaat luisteren. Maar als je besluit om nu eindelijk eens een van de doosjes met cd’s van Ton Koopman te kopen..? Of als je een paar jaar geleden de reguliere muziekhandel pijn hebt gedaan door alles van Bach bij het Kruidvat weg te halen..? In elk geval: iedere nieuwsgierige Bach-liefhebber zal zich vroeg of laat afvragen hoe je bij zoveel cantates door de bomen het bos nog ziet. De beschrijvingen op deze website lossen dat probleem niet op. Daarom tref je hieronder enkele suggesties aan voor een (eerste) kennismaking met de cantates. Tenslotte: in de inhoudsopgave (linkerkolom) kun je zien welke cantates tot nu toe op deze website zijn besproken. Daarnaast is er een overzicht van alle Bach-cantates, zowel op nummer als thematisch gerangschikt. Anne Lever
2. Speciaal aanbevolen? Op het Internet vind je allerlei sites waarop mensen lijstjes maken van de ‘mooiste’ en de ‘beste’ cantates (of cantate-delen). Natuurlijk zijn er wel cantates die iederéén hoog inschat (en ook een aantal die bij de meeste mensen lager scoren), maar verder vertellen zulke lijsten naar mijn mening toch in de eerste plaats iets over de opsteller ervan: of een cantate tot je favorieten gaat behoren, hangt mede af van je eigen smaak en muzikale voorkeuren. Maar toch: waar moet je beginnen als je ontdekt dat er meer dan tweehonderd cantates van Bach bewaard gebleven zijn? Gewoon, ergens, zou je kunnen zeggen. Voor wie dit antwoord onbevredigend is, wil ik hieronder een aantal cantates noemen. Ik voeg er niet meer dan een paar woorden aan toe en wie meer over een cantate wil weten kan (in de meeste gevallen) doorklikken naar de desbetreffende pagina. Om te beginnen: voor droefenis en troost kun je bij Bach op veel plaatsen terecht, zoals in cantates met de dood expliciet als aanleiding/thema. BWV 198 is er één van: een prachtige, half-wereldlijke ‘rouw-ode’. En BWV 106 (binnenkort op deze site besproken) is een begrafeniscantate, de zgn. Actus tragicus. Deze twee cantates staan overigens samen op een Archiv-cd (The Monteverdi Choir, The English Baroque Soloists), samen met het motet BWV 118B (dit motet kreeg per ongeluk een BWV-nummer tussen de cantates). Voor wie nòg een cantate wil horen ‘in het aangezicht van de dood’: BWV 156, ich steh mit einem Fuss im Grabe (nog geen pagina op deze site). Bach-cantates kennen ook blijheid. Heel veel cantatas èindigen op z’n mínst positief en met hoop (meestal op god). Voor heel veel vrolijkheid beluister je BWV 197, een trouwcantate (eveneens nog geen pagina op deze site). Ook BWV 94 bestaat merendeels uit ‘opgewekte’ muziek. Met Pasen leeft de gelovige tussen hoop en vrees. Dat kun je merken in BWV 6. En misschien nog wel sterker in cantate BWV 66, die eindigt in grote vreugde. Beide cantates zijn geschreven voor Tweede Paasdag. BWV 140 en BWV 147 behoren tot de beroemdste Bach-cantates: ach, wat mooi! Ze staan samen op een Teldec-cd (Concentus Musicus Wien olv Harnoncourt). En nu wordt het gevaarlijk. Voor je het weet wordt dit toch een gigantische lijst. Ik sta mezelf toe er nog enkele te noemen, met wat superlatieven: BWV 80 neemt je gemakkelijk mee met ‘groot’ orkest, prachtig koraal en subliem duet, BWV 82 biedt een hoofdrol aan de bas, met drie prachtige aria’s, BWV 115 is een cantate van grote schoonheid, bv in het openingskoraal en in de sopraan-aria, en last but not least: BWV 4 is ook schitterend. Iets voor opera-liefhebbers?
3. Uitvoeringen op cd gezet ¨ Hierboven noemde ik al twee cd’s: de Archiv- en de Teldec-cd. Verder: ¨ Eind 2004 bracht Ton Koopman (Antoine Marchand) een 3-cd-doosje uit met ‘Weihnachtskantaten’: een relatief goedkope manier om een aantal van ‘zijn’ cantates in bezit te krijgen. Zie ook: www.tonkoopman.nl ¨ Prachtige cd van Philippe Herreweghe en La Chapelle Royale / Colleguim Vocale met de cantates Ich habe viel Bekümmernis (BWV 21) en Am Abend aber dessselbigen Sabbats (BWV 42) , uitgebracht door Harmonia Mundi. ¨ Mocht je de Brilliant-classics cd’s hebben (Kruidvat), dan zou je de volgende cd’s er eens uit kunnen pikken: CD 142 met BWV 4, 158, 131 en 70, of CD 77 met BWV 115, 94 (en de wat onopvallende 55).
4. e-Nieuwsbrieven Regelmatig verschijnen er, zoals gezegd, nieuwe beschrijvingen of worden bestaande teksten verbeterd en/of uitgebreid: a. Op de hoogte blijven van alle updates van www.hoogtelijnen.nl , inclusief de beschrijvingen van de Bach-cantates? Stuur dan een e-mail aan contact@hoogtelijnen.nl en vermeld ‘aanmelden e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’. Deze Nieuwsbrief verschijnt ongeveer 1x per maand. b. Alleen op de hoogte blijven van de updates van de rubriek Bach-cantates? Dat kan ook: stuur dan een e-mailtje naar: contact@hoogtelijnen.nl o.v.v. ‘aanmelden e-Nieuwsbrief Bach-cantates’. Deze Nieuwsbrief verschijnt onregelmatig. Afmelden gaat even eenvoudig: stuur een e-mail o.v.v. afmelden ‘e-Nieuwsbrief Hoogtelijnen’ resp. ‘afmelden e-Nieuwsbrief Bach-cantates’.
www.hoogtelijnen.nl - een katern van hoogtelijnen sinds 2004 - contact@hoogtelijnen.nl